„Af öllum vondu málum ríkis­stjórnarinnar finnst mér þetta það versta“

Önnur umræða um frumvarpið hófst nú síðdegis en efni þess og markmið komu fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Kristrúnar Frostadóttur. 

„Ríkisstjórnin mun hækka örorku- og ellilífeyri á hverju ári til samræmis við hækkun launavísitölu en þó aldrei minna en verðlag,“ segir þar.

Frumvarpið var upphaflega lagt fram af Ingu Sæland, þáverandi félags- og húsnæðismálaráðherra, í mars í fyrra og svo aftur í október. Ragnar Þór Ingólfsson hefur nú tekið við ráðuneytinu.

Ýti undir ranga hvata

Guðrún segir að með því að tengja bætur við launavísitölu ýti ríkisstjórnin undir ranga hvata á vinnumarkaði, auki kostnað ríkissjóðs gríðarlega og geri almannatryggingakerfið þyngra, allt án þess að hafa sýnt fram á nauðsyn breytinganna.

„Við erum auðvitað öll sammála um markmiðið, við viljum standa með eldra fólki og öryrkjum. En þarna er verið að breyta hlutverki bóta úr því að tryggja lágmarksframfærslu, sem hefur verið hlutverk bótakerfisins, yfir í að bótakerfið eigi að fylgja meðallaunum.“

Með þessu væri bótaþegum að jafnaði tryggðar meiri kjarabætur en almennir kjarasamningar kveða á um og þannig myndi draga úr hvata til atvinnuþátttöku.

„Ég er ekki viss um að það sé sátt um það hjá þjóðinni. Að það sé meiri hvati til að vera innan bótakerfisins en á vinnumarkaði.“

Þrír til fjórir milljarðar króna

Guðrún segir að hefðu bætur í almannatryggingakerfinu verið tengdar launavísitölu í fyrra hefðu útgjöld ríkissjóðs verið þremur til fjórum milljörðum króna meiri. Önnur áhrif breytinganna, sem snúi að minni atvinnuþátttökuhvata, myndu ekki koma fram fyrr en að nokkrum árum liðnum, um það bil sex til tíu.

Þá vísar hún í umsögn Fjármálaráðs um málið, sem er sjálfstætt starfandi ráðgjafaráð við stjórnvöld, en í henni sagði að með boðaðri breytingu myndu stjórnvöld gera bótaþegum hærra undir höfði en launþegum.

„Hvert erum við þá komin með samfélagið? Við þurfum að reka hér velferðarkerfi og það þýðir að við þurfum auðvitað á vinnandi fólki að halda. Ef hvatarnir verða öfugir, þá endar þetta með ósköpum. Atvinnuleysisbætur hafa oftast tekið sömu hækkunum og bætur almannatrygginga. Þannig að þetta mun leiða til þess að atvinnuleysisbætur munu hækka hraðar en laun. Það gæti orðið niðurstaðan og það er mjög líklegt að atvinnuleysisbætur verði hærri en laun, allavega í vissum störfum. Þá þurfum við að sýna einhverja ábyrgð sem stjórnmálamenn og horfa til þess hvernig almannatryggingar og atvinnuleysisbætur spila saman og þeirra hvata sem þetta getur myndað á vinnumarkaði.“

Ekki til þess fallið að skapa verðmæti

Guðrún segir að Flokkur fólksins hafi lengi haft það á stefnuskrá sinni að tengja almannatryggingar launavísitölu og frumvarp þess efnis sé hluti af kostnaði sem hljótist af ríkisstjórnarsamstarfi Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins.

„Flokkur fólksins er endalaust búinn að tala um, og forsætisráðherra, kjaragliðnum í samfélaginu, þegar öll gögn benda til þess að sú sé ekki raunin.

Þá gangi frumvarpið í berhögg við loforð ríkisstjórnarinnar um svokallað verðmætasköpunarhaust.

„Svo eru búnir til hvatar í öfuga átt við öfluga verðmætasköpun, svo að hægt sé að standa undir velferðarkerfi á heimsmælikvarða. Þannig að ég vara stórkostlega við þessu. Svo er nú eitt, ríkisstjórnin lofaði hér að hún ætlaði að ná niður verðbólgu og það hefur ekki gengið eftir. Verðbólgan hefur ekki verið meiri síðan haustið 2024 eins og hún var mæld núna í janúar. Þessi aðgerð, að ætla að tengja bætur almannatrygginga við launavísitölu, að hún mun auka verðbólguþrýsting.“

Gúmmítékki inn í framtíðina

Guðrún segir að með frumvarpinu sé í raun og veru verið að skrifa inn í framtíðina innistæðulausa ávísun þar sem færri og færri vinnandi hendur verði til staðar til að halda uppi velferðarkerfinu.

„Ég sem fyrrum atvinnurekandi vara við þessu. Ég held að þetta sé versta málið á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar og þau eru nú mörg vond. Þetta mun gera kerfið dýrara, þetta mun veikja fjárhagslega sjálfbærni ríkisins og þetta mun færa bætur úr því að vera öryggisnet um lágmarksframfærslu yfir í að endurspegla meðallaun í samfélaginu.“

Þá vísar hún til umsagna Fjármálaráðs og fjármála- og efnahagsráðuneytisins, þar sem sams konar viðvaranir koma fram.

„Þú getur flett upp umsögn fjármálaráðs, sem segir allt sem segja þarf. Ég eiginlega skil ekkert í þessum sprenglærðu hagfræðingum, Kristrúnu Frostadóttur og Daða Má Kristóferssyni, að tala fyrir þessu. Ríkisstjórnin ætlar greinilega að keyra þetta mál í gegn vegna þess að það heldur ríkisstjórninni sennilega saman. Það er búið að lofa Flokki fólksins því að þetta mál verði afgreitt. Þetta er búið að vera kosningamál og kosningaloforð Flokks fólksins í mörg ár en þetta eru mistök.“

Ríkisstjórnin ætti að einbeita sér að brýnni verkefnum

Sem áður segir hófst önnur umræða um frumvarpið nú síðdegis en Guðrún segir það hafa komið á óvart að málið væri sett á dagskrá í dag. Hún hefði viljað sjá frumvarpið unnið betur og áhrif þess greind í þaula auk þess sem brýnni verkefni ættu að vera í forgangi.

„Við erum á þeim stað núna að við erum í vandræðum með verðbólguna og ég held að ríkisstjórnin ætti að einbeita sér að því verkefni að ná niður verðbólgu. Mér finnst henni hafa mistekist hrapallega í þessu. Þau kalla sig hina miklu verkstjórn, en verkstjórnin hefur aðallega falist í skattahækkunum og auknum álögum á heimilin og fyrirtækin í landinu, á fjölskyldurnar í landinu.“

Loks segir hún að hún búist við því að stjórnarandstaðan muni koma skoðunum sínum á og áhyggjum af málinu á framfæri í annarri umræðu um það í kvöld.

„Ég veit ekkert hvað sú umræða mun taka langan tíma í klukkutímum, en hún mun taka einhvern tíma. En hvort að við getum, þegar þau eru í einhverju þrjóskukasti, haft einhver áhrif á það að þau taki frumvarpið og geri betri greiningar á því og vinni það betur, ég veit það ekki. Ég vona það. Ég vona það svo innilega fyrir íslenska þjóð.“