Vilt þú vita hvað hönnun í raun þýðir og hvað hún gerir?

Margir tengja orðið hönnun við fagurfræði og yfirborðskendar útfærslur en það er einungis lítill hluti hönnunar sem fellur undir þá skilgreingu. Bakvið orðið býr nefnilega mun dýpri merking um hvað hönnun í raun þýðir.

Upphaflega þýddi orðið „hönnun“ ásetningur, áður en það þýddi útlit. Sú hugmynd, að hönnun snúist um hvernig eitthvað lítur út, kom fram miklu síðar en sú hugmynd að hönnun snúist um huglægar hugmyndir og lausnir.

Hönnun er dregið af latneska orðinu „designare“ — sem þýðir „að marka“ eða „að gefa til kynna“. Orðið birtist fyrst á 16.öld, en varð almennt notað í kjölfar heimssýningarinnar á Bretlandi árið 1851. Þá var það notað í skilgreiningum á hönnun þegar áhersla var lögð á huglæga skipulagningu og ásetning frekar en sjónrænt form. Sjónræna merkingin,t.d. skissa, mynstur, fagurfræðilegt form, þróaðist síðar eftir því sem notkunin víkkaði.

Það er mjög mikilvægt að þekkja þessa réttu merkingu orðsins því það hefur sjaldan verið eins mikilvægt og nú að efla þá hæfni að hugsa í lausnum í tæknidrifnu samfélagi.

Í dag erum við stödd í upphafi fimmtu iðnbyltingarinnar, sem gengur út á að tengja og virkja manneskjuna við allt það magn tækniundra sem flætt hefur yfir mannkynið síðustu áratugi. Með tilkomu gervigreindar og annara tóla þá fara af stað hugsanir um að tæknin muni á vissum tímapunkti taka yfir og við verða þrælar okkar eigin uppfinninga. Það má alveg taka undir að það eru varhugaverðir tímar en það er gríðarlega mikilvægt að þekkja, skilja og skynja hvernig á að takast á við þessar áskoranir því það liggur líka fjöldi tækifæra í þessari stöðu.

Skapandi hugsun, tæknilæsi, greinandi hugsun og filtrun upplýsinga er lykilhæfni sem okkur ber að virkja, þróa og hlúa að. Þessi hæfni er talin mikilvæg í nálægri framtíð („World Economic Forum, Future of jobs 2025“) sem leggja ætti meiri áherslu á í námi og starfi. Mannshugurinn er öflugt verkfæri sem hefur óendanlega möguleika á að þroskast og virkjast. Við megum ekki sofna á verðinum og notafæra okkur skyndilausnir – þó svo að það má að sjálfsögðu inn á milli – en við þurfum að nota þær á réttum stöðum, í réttu samhengi og í réttri röð.

Hæfnin til þess að greina þarna á milli og finna réttar lausnir þarf að vaxa og dafna á komandi misserum og til þess að það gerist þá þarf að vera til staðar þjálfun og nám sem kennir og eflir hana. Þess vegna þurfum við að fara yfir og endurskoða framboð menntunar svo að það og möguleikar þess haldi í við breyttan heim.

Í Háskólanum í Reykjavík verður í boði í haust ný námslína í hönnunar- og vörutæknifræði (BSc). Þar verður áherslan að þjálfa nemendur að vinna markvisst að lausnum með skapandi og gagnrýnni hugsun með skilning á tækni og veita innsýn í allar hliðar hönnunar.

Námið er fyrir þau sem hafa áhuga á samtali og tengingu, eru forvitin um hugmyndir og lausnir, líkar við verklegar æfingar og hafa metnað fyrir manneskjulegri framtíðasýn sem tengist tækni, vöruþróun og bættum heimi. Það innifelur þverfaglegt samstarf við aðrar deildir ss. sál- verk- lög- og tölvunarfræði, hvetur til skiptináms til að veita innsýn í aðra heima og inniheldur starfsnám sem þjálfar skilning og tengingar við atvinnulífið.

Þetta er kærkomin viðbót við það hönnunarnám sem er nú þegar í boði á Íslandi enda áhugi mikill hjá ungu fólki á hönnunarmenntun því það gerir sér fulla grein fyrir áskorunum framtíðarinnar og breyttri heimsmynd.

Það er ábyrgð fyrri kynslóða að bjóða framtíðinni upp á menntun sem hún tengir við og sem undirbýr hana fyrir áskoranir framtíðarinnar. Þessi námslína mun sannarlega leitast við að gera hvoru tveggja.

Höfundur er fagstjóri hönnunar- og vöruþróunarnámsleið í tæknifræði í Háskólanum í Reykjavík.