Er fangelsis­mála­stofnun með dóms­vald?

Við trúum því almennt (svona flest hver) að einstaklingar sem eru sakaðir um eitthvað misjafnt, eigi að hljóta réttláta málsmeðferð þar sem þeir geti borið hendur fyrir höfuð sér, og andmælt ásökunum. Við trúum því flest hver að einstaklingar eigi að teljast saklausir uns sekt sé sönnuð. Allur gangur er á því hversu vel er staðið að málum innan íslenskra dómstóla, en þetta er þó hugmyndafræðin sem liggur að baki.

En hvernig er þessu háttað í samfélaginu? Við sjáum iðulega að fyrirtæki reka einstaklinga sem eru ásakaðir um eitthvað misjafnt, jafnvel þó þeir séu sýknaðir af réttarkerfinu, og jafnvel þó mál séu aldrei kærð. Þarna er borið við að fyrirtæki ráði sér sjálf.

Innan stjórnsýslu er gerð aukin krafa um réttláta málsmeðferð. En hvað með einstaklinga sem hafa hlotið dóma og eru komnir í úrræði, njóta þeir þessara grundvallarréttinda réttarríkisins, að vera taldir saklausir uns sekt sannast?

Einstaklingur sem er í bata, er komin í úrræði og stefnir aftur út í lífið. Upp kemur ásökun vegna gremju í hans garð. Einstaklingurinn fær aldrei færi á að verja sig. Hann er ekki talinn saklaus uns sekt hans sé sönnuð, heldur er viðkomandi handtekinn án dóms og laga og fær ekki svarað fyrir sig. Einstaklingurinn er settur inná Litla-Hraun aftur eftir að vera kominn í opið úrræði (áfangaheimilið Vend). Einstaklingurinn er fundinn sekur án réttlátrar málsmeðferðar, honum refsað út frá ásökun en ekki neinum haldbærum gögnum. Hann sviptur von og komið fram við hann eins og sekur sé.

Þessi einstaklingur bað í tvígang um hjálp inni á Litla-Hrauni, enda hrundi hann niður andlega eftir þetta inngrip. Honum var sagt að hann fengi enga hjálp fyrr en á mánudegi en það var of seint. Ungi maðurinn tók líf sítt inni á Litla-Hrauni a laugardagsnótt.

Ungi maðurinn hafði verið sviptur allri von, refsað án þess að mál hans væri skoðað. Brotinn niður og sviptur grundvallarrétti í siðmenntuðu samfélagi, að vera talinn saklaus uns sekt sannast.

Hver ber ábyrgð á þessum gjörningi? Að refsa manninum út frá einhliða ásökun? Að neita manninum heilbrigðisþjónustu? Þrátt fyrir að hann væri niðurbrotinn og bæði um aðstoð, sem allir eiga rétt á hvort sem það er á virkum degi eða um helgar.

Hver ber ábyrgð á þessum mannréttindabrot af hálfu fangelsismálastofnunar? Enginn tekur ábyrgð. Ásökun, orð gegn orði, dugar hún til að refsa föngum í úrræði? Eru þeir réttminni en aðrir einstaklingar í samfélaginu? Njóta þeir ekki þess að vera álitnir saklausir uns sekt sanna.

Höfundur er gegn stjórnsýsluofbeldi.