Ír­land v.s.Ísland. Munar bara einum staf?

Nei-sinnar á Íslandi töldu sig hafa himinn höndum gripið þegar fregnir bárust af mikilli óánægju meðal írskra sjómanna vegna fyrirhugaðs 70% niðurskurðar á makrílveiðum við Írland. Þeir túlkuðu þetta strax sem enn eitt dæmi um að Evrópusambandið væri að níðast á smáþjóð – klassísk frásögn þeirra sem vilja sýna Brussel sem yfirþjóðlegt skrímsli.

En þessi túlkun stenst ekki skoðun. Makríll hefur verið ofveiddur árum saman og ICES – alþjóðlegt vísindaráð sem ekkert eitt ríki ræður yfir – metur stofninn nú undir öryggismörkum og mælir með þessum mikla niðurskurði til að koma í veg fyrir hrun hans. Þetta er því ekki „ESB gegn Írlandi“, heldur staða sem skapast af líffræðilegum veruleika og áralangri ofveiði annarra ríkja í Norður-Atlantshafi.

Það má alls ekki gera lítið úr óánægju írskra sjómanna – hún er raunveruleg og byggð á verulegum efnahagslegum áhrifum á ákveðnum landsvæðum. En að setja írsku stöðuna upp sem eitthvað sem Íslendingar ættu að bera saman við eigin sjávarútveg er einfaldlega fráleitt. Hlutur sjávarútvegs í landsframleiðslu Írlands er undir 0,2%, en sambærilegt hlutfall á Íslandi er um 6%. Írskur sjávarútvegur stendur undir innan við 0,4% af gjaldeyristekjum þjóðarbúsins, á meðan íslenskur sjávarútvegur skapar um 20% af heildargjaldeyristekjum landsins. Írland byggir sína velfengni á alþjóðlegri fjármálaþjónustu, lyfja- og tæknigeira – ekki fiski.

Óánægja Íra stafar fyrst og fremst af stærðargráðu niðurskurðarins, ekki af andstöðu við Evrópusambandið sjálft. Makríll er flökkustofn sem krefst samninga á milli ríkja. Ísland byggir hins vegar sjávarútveg sinn fyrst og fremst á staðbundnum stofnum þar sem landið ákvarðar sjálft hámarksafla. Við erum því einfaldlega í allt annarri stöðu – og þessi samanburður, sem nei-sinnar halda uppi, er byggður á misskilningi eða mikilli einföldun á staðreyndum.

Þess vegna voru nei-sinnar á Íslandi ekki bara óheppnir heldur beinlínis að misskilja írsku stöðuna þegar þeir reyndu að nota hana sem dæmi um aukna andstöðu við Evrópusambandið. Samkvæmt nýjustu gögnum frá Eurobarometer telja 91% Íra að aðild að Evrópusambandinu hafi verið landinu til heilla, og stuðningur við aðild er með því hæsta í Evrópu. Írar hafa einfaldlega ekki gleymt því að lífskjör þeirra tóku stakkaskiptum eftir inngönguna árið 1973 – og tengja stöðugleika og velgengni síðasta hálfu aldar í stórum dráttum við aðild að ESB.

Höfundur er með M.Sc. gráðu í Evrópufræðum frá London School of Economics og hefur yfir 30 ára reynslu af ýmsu Evrópusamstarfi.