Ríkis­stjórn út­úr­snúninga?

Kæra ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur, ef þið skiljið ekki hvaða réttindi þið eruð að taka – þá ættuð þið ekki að vera að taka þau.

Nálgun ykkar á umræðuna um afnám áminningarskyldu hefur einkennst af orðaflaumi. Sumt er rétt. Margt er útúrsnúningur. Annað einfaldlega rangt.

Kjarni breytinganna

Ríkisstjórnin segir það ekki vera markmið sitt að rýra réttindi. Staðreyndin er sú að það á að afnema lögbundna skyldu um að ríkisstarfsmönnum sé gefið tækifæri til úrbóta áður en þeim er sagt upp. Það eru réttindi. Að taka þau er réttindaskerðing. Að kalla það „mannauðsstjórnun“ breytir því ekki.

Ríkisstjórnin bendir á að uppsagnir verði áfram stjórnvaldsákvarðanir. Það er rétt – en það er ekki það sem þetta snýst um. Spurningin er hvað þarf að gerast áður en ákvörðun um uppsögn er tekin.

Í dag ber stjórnendum skylda til að veita áminningu og gefa raunhæft tækifæri til úrbóta áður en það getur komið til uppsagnar. Sú skylda myndi hverfa. Í staðinn kæmu „leiðbeinandi samtöl“ sem stjórnandi getur átt – eða sleppt. Þar liggur munurinn.

Það þarf ekki lagabreytingu til að stuðla að því að leiðbeinandi samtöl séu tekin – þau eru nú þegar hluti af mannauðsstjórnun víða. Áminning er svo næsta mögulega skref á eftir því.

Skortur á mati á áhrifum

Ríkisstjórnin segir að þetta muni ekki hafa áhrif á 99,99% starfsfólks og að fólk fái áfram tækifæri til að bæta sig. Mögulega – en það verður ekki lengur tryggt. Það verður í höndum hvers stjórnanda. Þess vegna er þetta staðlaus staðhæfing.

Því hefur líka verið haldið fram af ríkisstjórninni að áminningarskyldan sé „stíf“ eða „einhliða,“ og gefið til kynna að það sé verið að gera fólki greiða með því að taka hana. Raunin er sú að áminningarskylda er öryggisnet. Markmið hennar er að tryggja að ákvarðanir séu málefnalegar, skráðar og fyrirsjáanlegar. Og hún er mun mildara úrræði en að farið sé beint í uppsögn. Sambærileg vernd er viðtekin á almennum og opinberum vinnumarkaði víða erlendis.

Ríkisstjórnin segist leggja áherslu á mannauðsstjórnun. Raunin er sú að ekki allir vinnustaðir eru fyrirmyndar vinnustaðir líkt og sjá má af könnunum vegna Stofnun ársins. Við þekkjum mörg dæmi um skort á þekkingu stjórnanda eða stuðningi til hans og – í verstu tilfellum – harðræði, ákvarðanir sem byggjast á geðþótta eða ógnarstjórnun. Þar sem valdaójafnvægi er slíkt að fólk þorir ekki einu sinni að krefjast réttra launa, hvað þá benda á það sem betur má fara. Það er víðar en ykkur grunar. Í slíku umhverfi skiptir skýr lagaleg vernd máli.

Varðandi EKKO málin höfum við bent á að skerðing réttinda gæti líka orðið til þess að veikja enn frekar stöðu þolenda. Sömuleiðis að stjórnendur hafa nú þegar heimildir og skyldu til tafarlausra viðbragða ef slík mál koma upp. Við styðjum breytingar til að skýra það enn frekar fyrir þessi afmörkuðu mál og höfum komið því skýrt á framfæri. En það verður ekki gert með því að veikja réttindi allra.

Styrkleiki að skipta um kúrs

Ríkisstjórnin hefur líka afgreitt gagnrýni sem misskilning í stað þess að svara henni. Það er klassísk afvegaleiðing þegar maður hefur ekki góðan málstað að verja.

Nú er mál að linni og ríkisstjórnin dragi frumvarpið til baka.

Að lokum viljum við benda á að það er ekki góð mannauðsstjórnun að boða fækkun um 200 stöðugildi hjá ríkinu og vera svo loðin og missaga í svörum um hvernig það verði gert eða hvar. Það skapar ótta og óvissu – ekki traust. Starfsfólk á skilið þá lágmarksvirðingu að heyra fyrst af starfsmissi frá sínum yfirmanni og skýr og knýjandi rök búi að baki en ekki kreddur um fjölda eða fjölgun ríkisstarfsmanna.

Þetta snýst ekki um tölur á blaði, heldur fólk – líðan þeirra, lífsviðurværi og starfsumhverfi þeirra sem starfa í þjónustu ríkisins – og á því berið þið ábyrgð.

Við hvetjum ykkur til að kynna ykkur hvað ríkisstarfsfólki finnst um þessi áform á https://godaminning.is/

Helga Rósa Másdóttir er formaður Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga, Magnús Þór Jónsson er formaður Kennarasambands Íslands og Sonja Ýr Þorbergsdóttir er formaður BSRB.