Aftur til for­tíðar – leik­skólinn sem réttur eða geymsla?

Ég sé að Sjálfstæðisflokkurinn í Reykjavík ætlar sér stóra hluti í málefnum okkar yngstu leikskólabarna. Reyndar ekki undir hatti leikskólans heldur með nýju dagGÆSLUkerfi. Það er eitthvað kunnuglegt við þessa stefnu, kannski vegna þess að hún hljómar eins og aftan úr grárri forneskju.

Þetta er pólitísk stefna sem höfðar til tilfinninga foreldra ungra barna og lofar lausnum á raunverulegum vanda: biðlistum, skorti á leikskólaplássum og óöryggi fjölskyldna um hvað tekur við að loknu foreldraorlofi. En þegar stefnan er lesin í heild vakna hins vegar ýmsar óþægilegar spurningar.

Hvað felst í þeim lausnum sem boðið er upp á?

Er verið að ræða um „geymslu“ fyrir börn eða leikskóla þar sem börn fá að njóta bernsku sinnar?

Í stefnunni er rætt um að auka framboð, eyða biðlistum og tryggja pláss innan hverfa. Þetta eru mikilvægar aðgerðir. En orðræðan sem er áberandi snýr að plássum, framboði og uppbyggingu með aðkomu utanaðkomandi aðila. Tengja rýmin eða eins og sagt er í sjálfri stefnunni plássin, atvinnu foreldra (og þarf af leiðandi ekki hverfum).

Þetta er tæknileg umræða sem minnist ekki einu orði á það sem ég tel að foreldrar ungra barna velti fyrir sér. Þættir eins og hvernig eigi að tryggja gæði samskipta, faglegt starf, eða hvernig best sé að styðja þroskakosti yngstu barnanna, þetta eru þætti sem virðast vera aukatriði. Það má meðal annars greina í umræðu um að draga úr menntun leikskólakennara.

Í stefnunni, eins og hún birtist mér, er barnið sjálft aukaatriði, það eins og hver annar hlutur sem þarf að koma fyrir í Excel-skjali. Stefnan snýst um að mæta þörfum vinnumarkaðsins, skipuleggja hvar börnin eiga að vera á meðan foreldrar snúa hjólum atvinnulífsins. Hún fjallar ekki um það umhverfi sem börnum er búið eða ætlað. Stefnan snýst um framboð en ekki rétt barna til menntunar og manngæsku.

Nýtt dagGÆSLUstig fyrir 12–30 mánaða börn

Hugmyndin um nýtt daggæslustig fyrir 12–30 mánaða börn er sett fram sem lausn á þessum stóra samfélagsvanda. En í þeirri lausn felst grundvallar breyting á því hvernig við sem samfélag hugsum um leikskóla og yngstu börnin. Breyting sem ég tel að kalli á samtal.

Fyrir mörgum árum kom út fræg bók þar sem spurt var: Er leikskólinn geymsla eða uppeldisstaður? Hér er ekki einu sinni verið að velta þeirri spurningu fyrir sér. Hugtakið sem notað er, er gæsla, orð sem er náskylt geymslu og ljóstrar upp um bæði kröfur til umgjörðar og viðhorf til yngstu barnanna.

Vinnumarkaðurinn og þarfir hans eru settar ofar þörfum barna. Það er sorlegt.

Og hverjir eiga svo að framkvæma þessi loforð?

Fyrir ekki svo löngu líkti oddviti Sjálfstæðisflokksins í borginni fjársveltu leikskólakerfinu við lágvöruverslanir með tómar hillur, þar sem auglýstar væru glæstar vörur en efndir engar. Þegar fólk ætlaði sér að sækja vöruna biðu þeirra tómar hillur. Ef leikskólinn er lágvöruverlsun má velta fyrir sér hver ábyrgð eigenda er.

Í loforðalista flokksins bendir oddvitinn ekki á lausnir innan borgarkerfisins. Þess í stað er ætlunin að fela einkaaðilum að leysa vandann og tengja leikskóla og daggæslu við vinnustaði, þar sem hraði og skilvirkni taka yfir hlutverk leikskólans sem samfélagslegs rýmis sem börn eiga rétt á.

Það væri gleðilegt ef flokkar og frambjóðendur legðu meiri áherslu á að leikskólinn er ekki fyrst og fremst staður þar sem börn eru geymd til að þjóna fullorðnum og vinnumarkaðnum.

Leikskólinn er fyrst og fremst staður fyrir börn til að vaxa og dafna undir handleiðslu fagfólks.

Hann er rými þar sem eitt það mikilvægasta sem siðmenntuð samfélög byggja á mótast: Að börnum lærist að vera hvert öðru systir og bróðir, í leik og í samskiptum við jafningja. En til þess að skapa slíkt rými þarf góða leikskóla með leikskólakennurum.

Es. Leiðin til að fjölga leikskólakennurum felst ekki í að gengisfella menntun þeirra og störf.

Höfundur er Reykvíkingur, leikskólakennari, fyrrum leikskólastjóri og núverandi háskólakennari.