Vændiskaupendur verði nafn­greindir og þeim stungið í steininn

Landsáætlun gegn kyndbundnu ofbeldi gagnvart konum 2026 til 2030 var kynnt í morgun. Um er að ræða fyrsta skiptið sem slík áætlun er sett fram og er markmiðið að vinna með heildstæðum hætti að aðgerðum gegn kynbundnu ofbeldi gegn konum á Íslandi.

Samanstendur áætlunin af 25 aðgerðum sem flokkaðar eru í sjö málaflokka til að tryggja að Ísland uppfylli skilyrði Istanbúlsamningsins sem fullgiltur var á Íslandi árið 2018. Fram kemur í áætluninni að samningurinn njóti sérstöðu að því leyti að hann aðgerini ofbeldi gegn konum frá öðrum tegundum ofbeldis.

Landsáætlunina má nálgast hér fyrir neðan.

• Landsáætlun_gegn_kynbundnu_ofbeldi_gagnvart_konum_2026_-_2030_(1)PDF798KB
  Sækja skjal

Áætlun í 25 aðgerðum

Aðgerirnar 25 eru flokkaðar í sjö málaflokka, skilgreiningar, vernd og stuðning, forvarnir, rannsókn brota, saksókn, réttarfarsreglur og verndarráðstafanir, samhæfða stefnu og gagnaöflun, efnislegan rétt og eftirfylgni og innleiðingu landsáætlunarinnar.

Fram kemur að til að tryggja markvissa framkvæmd og innleiðingu aðgerða landsáætlunarinnar og Istanbúlsamningsins verði skipaður stýrihópur undir forystu dómsmálaráðuneytisins með fulltrúum viðeigandi ábyrgðaraðila. Áætluninni verði fylgt eftir með stafrænu mælaborði sem uppfært verði reglulega um stöðu aðgerða.

Þá muni ráðuneytið verja tíu milljörðum árlega, samtals fimmtíu af fjárlögum, sem fari í framkvæmdasjóð landsáætlunar um aðgerðir við kynbundnu ofbeldi gegn konum. Dómsmálaráðuneytið muni auglýsa eftir umsóknum frá ráðuneytum og úthluti styrkjum til innleiðinga aðgerða.

Þá kemur fram í landsáætluninni að reglur um greiðslur bóta úr ríkissjóði til þolenda verði endurskoðaðar með hagsmuni þolenda kyndbundins ofbeldis að leiðarljósi. Eðlilegt sé að minnka þær kröfur sem gerðar séu til afbrota svo ríkissjóður ábyrgist greiðslu bóta og eru nefndar í landsáætluninni dæmi líkt og brot gegn nálgunarbanni og brottvísun af heimili, umsáturseinelti og hótunarbrot sem gjarnan eigi sér stað í nánu sambandi og beinast í ríkari mæli gegn konum. Slík brot í dag skapi ekki rétt til greiðslu bóta úr ríkissjóði.

Sambærilegar breytingar á vændislöggjöf og í Svíþjóð 2022

Fram kemur í áætlunnini að þrátt fyrir að hin svokallaða sænska leið hafi verið lögfest árið 2009 hafi ekki tekist að uppræta vændi. Vændiskaup varði sektum í framkvæmd nema um ítrekuð brot sé að ræða.

„Komi vændiskaupamál til kasta dómstóla hafa dómarar ákveðið á grundvelli laga um meðferð sakamála að þinghald skuli vera lokað. Nafn ákærða er því hvergi birt opinberlega og kaupendur vændis njóta þ.a.l. nafnleyndar. Refsiákvæði 1. og 2. mgr. 206. gr. hegningarlaganna þjóna því illa þeim tilgangi sínum að draga úr eftirspurn eftir vændi. Aðgerðinni er því ætlað að draga frekar úr eftirspurn eftir vændi og vernda þar með konur, einkum þær sem tilheyra jaðarsettum hópum, s.s. konur í neyslu, fyrir ofbeldi.“

Segir að samskonar breyting hafi verið gerð á sænskum hegningarlögum árið 2022 og skilað góðum árangri. Fram hafi komið á Jafnréttisþingi 2025 að sænska leiðin með áorðnum breytingum virðist hafa haft kælandi áhrif á mansal í kynferðislegum tilgangi. Rannsóknir sýni að hlutfall sænskra karla sem keypt hafi vændi sé umtalsvert lægra en í öðrum ríkjum.

„Samhliða því að skoðað verður hvort rétt sé að gera breytingar á lögum um meðferð sakamála nr. 88/2008 til að koma í veg fyrir að vændiskaupendur njóti nafnleyndar verður skoðað hvort gera megi breytingar til að treysta betur réttarstöðu seljenda vændis, einkum m.t.t. mála þar sem seljandi auglýsir vændi.“