Gervi­greind mun ekki skipta út leið­togum. Hún mun af­hjúpa þá

Það eru fáir hlutir sem stjórnendur vanmeta jafn mikið í dag og hraðann sem gervigreind er að breyta starfsumhverfi þeirra. Margir líta enn á gervigreind sem tæknimál. Verkefni fyrir upplýsingatæknisvið. Einhvers konar nýjan hugbúnað sem hægt er að innleiða rólega yfir næstu ár. Það er misskilningur.

Gervigreind er ekki bara ný tækni. Hún er nýr veruleiki fyrir ákvarðanatöku, samskipti, þekkingu, samkeppni og traust. Hún er að breyta því hvernig fyrirtæki starfa, hvernig starfsfólk vinnur og hvernig viðskiptavinir meta virði. Hún er líka farin að afhjúpa veikleika í stjórnun sem áður var hægt að fela.

Þess vegna er stærsta spurningin ekki hvort fyrirtæki muni nota gervigreind. Spurningin er hvort leiðtogarnir séu tilbúnir fyrir heim þar sem starfsfólkið þeirra hefur aðgang að meiri þekkingu, meiri hraða og meiri getu en nokkru sinni fyrr.

Því gervigreind mun ekki skipta út leiðtogum. Hún mun afhjúpa þá.

Hún afhjúpar leiðtoga sem skilja ekki eigin rekstur nógu vel. Hún afhjúpar leiðtoga sem eiga erfitt með skýra stefnu. Hún afhjúpar stjórnendur sem treysta á stigveldi í stað trausts. Hún afhjúpar menningu þar sem fólk þorir ekki að segja sannleikann. Hún afhjúpar fyrirtæki þar sem ákvarðanir taka vikur sem gætu tekið daga.

Þegar starfsmaður með rétt verkfæri getur greint gögn hraðar en sérfræðingateymi, skrifað fyrstu drög að stefnumótun á mínútum og sjálfvirknivætt verkefni sem áður tóku marga daga, þá breytast væntingarnar til stjórnenda mjög hratt. Þá hættir fólk að spyrja hvort hægt sé að gera hlutina hraðar. Það fer að spyrja af hverju það sé ekki þegar búið að því.

Þetta mun hafa djúp áhrif á íslensk fyrirtæki og opinberar stofnanir. Sérstaklega vegna þess að Ísland er lítið samfélag með stuttar boðleiðir og takmarkaðan mannafla. Við höfum ekki efni á því að missa ár í hægar breytingar eða endalausa greiningu á því hvort eigi að hefja vegferðina.

Smærri fyrirtæki gætu hins vegar orðið stærstu sigurvegararnir. Fyrirtæki með tíu starfsmenn geta nú fengið getu sem áður krafðist hundraða manna. Lítil sveitarfélög geta nýtt gervigreind til að bæta þjónustu, samskipti og greiningu án þess að stækka stjórnsýsluna. Litlar sérfræðistofur geta keppt við stærri aðila með því að vinna hraðar og betur. En það gerist ekki sjálfkrafa.

Stærsta hættan er ekki að gervigreind taki störf. Stærsta hættan er að leiðtogar bíði of lengi meðan samkeppnin lærir hraðar.

Ég hef talað við fjölmarga stjórnendur sem segja svipaða hluti. „Við erum að fylgjast með þessu.“ „Við ætlum að stofna vinnuhóp.“ „Við þurfum að skoða persónuvernd fyrst.“ „Við viljum ekki fara of hratt.“

Á meðan eru starfsmennirnir þeirra þegar byrjaðir að nota gervigreind á hverjum degi. Oft án stefnu, án þjálfunar og án leiðsagnar. Það er eitt stærsta stjórnunarmál næstu ára.

Víða er orðið til nýtt ósýnilegt lag innan fyrirtækja. Hluti starfsfólks hefur lært að vinna með gervigreind og margfaldar afköst sín. Aðrir vinna áfram eins og árið sé 2022. Munurinn á þessum tveimur hópum verður sífellt meiri. Margir stjórnendur sjá þetta ekki ennþá.

Það sem gerir þetta sérstaklega mikilvægt er að gervigreind breytir ekki aðeins hraðanum. Hún breytir vægi mannlegra eiginleika. Þegar upplýsingar verða aðgengilegar öllum og tæknileg geta dreifist hraðar en áður, verður traust mikilvægara en nokkru sinni fyrr. Fólk mun ekki fylgja leiðtogum bara vegna titils. Það mun fylgja leiðtogum sem skapa skýrleika í óvissu. Sem geta útskýrt hvert fyrirtækið er að fara. Sem byggja menningu þar sem fólk þorir að læra, prófa og jafnvel mistakast. Sem geta tekið erfiðar ákvarðanir hratt án þess að missa mannlega tengingu.

Þetta er sérstaklega mikilvægt í opinbera geiranum. Þar mun þrýstingurinn aukast hratt. Almenningur mun fara að bera saman þjónustu ríkis og sveitarfélaga við það sem hann upplifir annars staðar í lífinu. Ef fólk getur fengið tafarlaus svör, persónusniðna þjónustu og einfaldari ferla hjá einkaaðilum, þá mun það spyrja af hverju opinbera kerfið geti ekki gert hið sama. Þar liggur bæði áhætta og tækifæri.

Sveitarfélag sem lærir að nota gervigreind skynsamlega gæti bætt þjónustu verulega án þess að fjölga starfsfólki. Opinber stofnun gæti losað sérfræðinga undan endurteknum verkefnum og leyft þeim að sinna flóknari málum. Heilbrigðiskerfið gæti nýtt tíma fagfólks betur. Skólakerfið gæti sérsniðið nám betur að hverjum nemanda.

En það krefst annars konar leiðtoga en áður. Ekki leiðtoga sem þykjast hafa öll svörin. Heldur leiðtoga sem læra hraðar en breytingarnar í kringum þá. Leiðtoga sem skilja bæði tæknina og mannlega þáttinn. Leiðtoga sem átta sig á því að stærsta verkefnið er ekki tæknilegt heldur menningarlegt.

Því fyrirtæki sem skortir traust, skýra stefnu eða heilbrigð samskipti munu ekki laga þau vandamál með gervigreind. Þau munu líklega stækka þau.

Á næstu árum mun bilið milli stofnana og fyrirtækja sem aðlagast hratt og þeirra sem gera það ekki verða sífellt sýnilegra. Ekki bara í hagnaði eða framleiðni heldur líka í getu til að laða að hæfileikafólk, halda í starfsfólk og skapa traust.

Og kannski er það stærsta breytingin af öllum. Gervigreind er ekki fyrst og fremst að neyða okkur til að endurhugsa tæknina sem við notum. Hún er að neyða okkur til að endurhugsa hvernig við leiðum fólk.

Höfundur er ráðgjafi á sviði gervigreindar og höfundur bókarinnar The AI Fluent Leader.