Hver á að halda utan um hægri vænginn?

Í áratugi gegndi Sjálfstæðisflokkurinn sérstöðu í íslenskum stjórnmálum. Hann var ekki aðeins stærsti flokkur landsins heldur líka sá flokkur sem sameinaði ólíka strauma á hægri vængnum. Frjálslynda markaðssinna, íhaldsmenn, atvinnurekendur, dreifbýlisfólk og borgarbúa. Afleiðingin var sú að lítið rými myndaðist fyrir sérstakan flokk hægra megin við Sjálfstæðisflokkinn.

Þessi staða er ekki sjálfgefin. Víða um Evrópu hafa hefðbundnir hægri flokkar veikst og tapað fylgi til nýrra flokka sem byggja á óánægju, sundrungu og andstöðu við frjálslyndi. Þegar stórir og ábyrgir hægri flokkar missa tengsl við kjósendur sína myndast pólitískt tómarúm sem róttækari öfl ná að fylla.

Þess vegna er spurningin um framtíð Sjálfstæðisflokksins stærri en framtíð eins stjórnmálaflokks. Hún snýst um hvernig hægri vængur íslenskra stjórnmála þróast á næstu árum.

Hvað breyttist?

Í áratugi naut Sjálfstæðisflokkurinn stuðnings fólks úr öllum stéttum samfélagsins. Hann talaði fyrir framtaki, ábyrgð og tækifærum fyrir einstaklinga. En á síðustu árum hefur myndin sem blasir við mörgum verið önnur. Í stað þess að standa vörð um almanna hagsmuni hefur flokkurinn of oft virst vera í grímulausri hagsmunagæslu fyrir fáa og valdamikla hópa - og það sem verra er, forystufólk flokksins virðist ekki taka eftir því - lætur eins ekkert sé.

Sjálfstæðisflokkurinn þarf því að svara grundvallarspurningu: Fyrir hverja er hann til? Ef flokkurinn vill vera breiður þjóðmálaflokkur þarf hann að höfða aftur til millistéttarinnar, unga fólksins sem er að stíga inn í alvöru lífsins, breiða hópsins sem er í lífsbaráttunni miðri og allra þeirra sem telja að frjálslyndi og efnahagsleg tækifæri eigi að vera fyrir alla.

Sterkur Sjálfstæðisflokkur þarf ekki að þýða að allir séu sammála honum. En sterkur og ábyrgur hægri flokkur hefur mikilvægu hlutverki að gegna í lýðræðinu. Hann getur tekið við og unnið úr óánægju kjósenda innan lýðræðislegrar hefðar í stað þess að sú óánægja leiti í róttækari farveg.

Saga síðustu áratuga bendir raunar til þess að eitt af því sem hélt aftur af myndun öflugra flokka hægra megin við Sjálfstæðisflokkinn hafi einmitt verið styrkur hans. Ef sá styrkur hverfur og flokknum tekst ekki að endurnýja sig, gæti pólitíska landslagið breyst hraðar - til hins verra - en margir gera sér grein fyrir.

Höfundur er stjórnmálafræðingur.