Getum við lært af Bjarti í Sumar­húsum?

Af hverju óttumst við að ræða Evrópusambandið?

Ekki að ganga í það.

Ekki að samþykkja það.

Heldur einfaldlega að ræða það.

Íslensk þjóðarsál hefur lengi mótast af sterkri hugmynd um sjálfstæði og fáar bókmenntapersónur endurspegla hana jafn skýrt og Bjartur í Sumarhúsum úr Sjálfstæðu fólki eftir Halldór Laxness.

Bjartur lifir eftir einfaldri reglu. Hann ætlar sér að vera sjálfstæður, sama hvað það kostar. Hann hafnar hjálp, treystir ekki öðrum og velur frekar skort og erfiðleika en að reiða sig á nokkurn mann. Fyrir honum er sjálfstæðið markmið í sjálfu sér.

Það er auðvelt að dást að þrautseigju Bjarts. En sagan sýnir líka að sjálfstæði getur haft sitt verð. Þráin eftir að standa einn verður stundum svo sterk að hann sér ekki hvað samvinna eða stuðningur gætu fært honum og fólkinu í kringum hann.

Þegar ég hlusta á umræðuna um Evrópusambandið rifjast Bjartur stundum upp fyrir mér. Það er ekki spurningin um aðild sem minnir mig á hann heldur viðbrögðin við því að ræða málið yfirhöfuð.

Efasemdir um Evrópusambandið snúa meðal annars að fullveldi, sjávarútvegi og öðrum mikilvægum hagsmunum Íslands. Slíkar spurningar eru eðlilegar og eiga vissulega heima í umræðunni, rétt eins og í öðrum löndum sem hafa þurft að vega og meta kosti og galla aðildar út frá eigin hagsmunum.

En af hverju ættu þær að koma í veg fyrir samtal?

Stundum minnir þessi umræða á togstreituna sem Halldór lýsir í persónu Bjarts, milli sjálfstæðis annars vegar og samvinnu hins vegar.

Viðræður eru ekki uppgjöf. Þær eru ekki skuldbinding. Þær eru leið til að afla upplýsinga, kanna möguleika og meta kosti og galla áður en ákvörðun er tekin.

Sjálfstæð þjóð ætti að þora að skoða alla valkosti. Það er líka hluti af sjálfstæði. Að kynna sér málin áður en ákvörðun er tekin.

Kannski er það einmitt lærdómurinn af Bjarti í Sumarhúsum.

Að stundum getur þráin eftir að standa einn orðið svo sterk að við sjáum ekki lengur gildi þess að ræða, hlusta og meta aðra kosti.

Höfundur er hjúkrunarfræðingur.