Verð­bólga eða at­vinnu­leysi, hvort viltu frekar?

Ef verðið fyrir 0,8 prósent lægri verðbólgu væri 4 prósentustigum meira atvinnuleysi, myndir þú taka því boði?

Verðbólga birtist í tölum á verðmiðum, sem sýna að við getum látið minna eftir okkur. Atvinnuleysi birtist við eldhúsborð fjölskyldna sem missa afkomu sína, með tilheyrandi tekjumissi og óvissu. Verðbólga er óþægileg. Atvinnuleysi getur verið lífsbreytandi áfall.

Í umræðu um mögulega aðild að ESB er oft látið í veðri vaka að þar með útrýmum við verðbólgu, án frekari fórna. En er það svo?

Nýleg samantekt á gögnum Eurostat sýnir þetta með sláandi hætti. Ragnar Már Gunnarsson, Flateyringur og talnaspekúlant hefur rýnt þetta og sett fram í þessari mynd:

Mynd: Bláa súlan sýnir mun á verðbólgu milli Íslands og Evrusvæðisins. Sé hún yfir núlli er verðbólga hærri á Íslandi. Appelsínugula súlan sýnir mun á atvinnuleysi. Sé hún undir núlli er atvinnuleysi meira á evrusvæðinu en á Íslandi.

Vart verður þetta skýrara. Á árunum 2011–2025 var verðbólga á Íslandi að meðaltali um 0,8 prósentustigum hærri en á evrusvæðinu. Á sama tíma var atvinnuleysi hér á landi að meðaltali 4,1 prósentustigum lægra.

Tölurnar kalla fram einfalda spurningu: Hvort viltu heldur örari verðhækkanir eða aukið atvinnuleysi? Þetta er ein þeirra spurninga sem við þurfum að svara þegar við greiðum atkvæði um aðild að ESB.

Auðvitað vill enginn verðbólgu. Hún étur upp kaupmátt, skekkir verðmyndun og veldur óvissu. En atvinnuleysi er ekki síður skaðlegt. Fyrir einstaklinginn sem missir vinnuna er það ekki tölfræði heldur lífsgæði. Það er missir tekna, sjálfsvirðingar, tengsla og tækifæra.

Þess vegna hefur Ísland um áratugaskeið farið aðra leið en margar Evrópuþjóðir. Með eigin gjaldmiðili getum við leyft hagkerfinu að bregðast hraðar við áföllum. Við tökumst á við sveiflur og náum þannig að halda atvinnuþátttöku með því hæsta sem þekkist í heiminum.

Á sama tíma hafa margar Evrópuþjóðir búið við lægri verðbólgu en einnig við mun meira atvinnuleysi, sérstaklega meðal ungs fólks. Í sumum ríkjum hefur heil kynslóð alist upp við það að atvinnuleysi sé eðlilegt ástand.

Það þýðir ekki að við eigum að sætta okkur við verðbólgu. Þvert á móti. Markmiðið á alltaf að vera stöðugleiki. En þegar fólk ber saman Ísland og Evrópu verður að bera saman alla myndina, ekki aðeins þann hluta sem hentar málstaðnum hverju sinni.

Hagkerfi er ekki mælt í prósentum. Það er mælt í störfum. Í tækifærum. Í fjölskyldum sem geta staðið á eigin fótum. Í fólki sem vaknar á morgnana með tilgang og verkefni.

Þess vegna mun ég alltaf telja að samfélag sem heldur fólki í vinnu hafi valið réttari leið en samfélag sem fórnar atvinnu á altari fullkomins verðstöðugleika.

Lægri verðbólga er góð. Atvinna er betri.

Höfundur er bæjarstjóri.