Kjósa Ís­lendingar með fótunum?

Í umræðu um Evrópusambandið er stundum talað eins og Ísland hafi lítið að sækja til þeirra ríkja sem við berum okkur helst saman við. Ísland sé svo ríkt og svo augljóslega betur statt utan ESB að það taki ekki því að kanna málið frekar.

Sú frásögn rekst á dálítið óþægilegar tölur og Íslendingar sjálfir virðast ekki trúa henni.

Samkvæmt Þjóðskrá bjuggu tæplega 12.800 Íslendingar í Danmörku í lok árs 2025, - en aðeins um 825 Danir á Íslandi. Í Svíþjóð bjuggu yfir 9.200 Íslendingar, hér á landi rúmlega 430 Svíar. Sama mynstur, þótt í minni tölum, sést í Hollandi, Lúxemborg og Finnlandi, - alls búa rúmlega 1.400 Íslendingar í þessum löndum en hér á landi 473 frá þeim.

Við skulum ekki velja bara þau vestrænu lönd Evrópusamvinnunnar sem henta. Tökum líka þau sem standa á sléttu eða ganga gegn röksemdinni. Þýskaland er nær jafnt (1.893 Íslendingar þar á móti 1.455 Þjóðverjum á Íslandi), á Spáni eru skráðir 986 Íslendingar en 1.884 Spánverjar búa hér, og í Frakklandi 518 á móti 718 Frökkum á Íslandi. (Spánartalan er vanmetin þar sem margir Íslendingar á Spáni halda lögheimili hér heima vegna lífeyris og trygginga, - en lítum fram hjá því).

Leggjum þetta allt saman, líka löndin sem draga okkur niður. Í þessum átta vestrænu Evrópuríkjum búa um 26.800 Íslendingar, en hér um 5.800 ríkisborgarar þeirra, - nær fimm sinnum fleiri Íslendingar þar en ríkisborgarar þeirra hér.

Hér mætti benda á mótrök, - það búa líka tugþúsundir ESB-borgara á Íslandi. Rétt, - og það segir sömu sögu, ekki andstæða. Pólverjar eru fjölmennastir, um 23.000, á móti 445 Íslendingum í Póllandi. Fólk flytur þangað sem lífskjörin eru betri, - Pólverjar til okkar, Íslendingar til Danmerkur, Lúxemborgar og Svíþjóðar. Sama lögmál, gagnstæð átt.

En sannar þetta að lífskjör séu raunverulega betri í því landi sem flutt er til? Ein og sér ekki því fólk flytur af mörgum ástæðum svo sem vegna náms, fjölskyldu og starfs. Ísland er ekki láglaunaland sem fólk flýr. Því hefur verið haldið fram, - og ég hef sjálfur rakið það í grein hér á Vísi, „Hversu rík erum við í raun?", - að há staða Íslands í heildartölum á borð við landsframleiðslu á mann sé að hluta drifin af mikilli atvinnuþátttöku og vinnuframlagi fremur en skilvirkni hins almenna atvinnulífs. En jafnvel þegar horft er á verðmætasköpun á hverja unna vinnustund, nákvæmari mælikvarða á lífskjör, situr Ísland ofarlega í Evrópu, á pari við Þýskaland.

Og það gerir mynstrið sláandi. Ef Ísland stæði höllum fæti væri brottflutningur sjálfskýrður. En fólk flytur frá landi sem gengur vel, - og til þeirra ríkja sem standa enn ofar, Danmerkur, Lúxemborgar, Hollands og Svíþjóðar. Þegar við berum okkur saman við þær þjóðir Evrópu sem bjóða almenningi upp á bestu lífskjörin liggur straumurinn fremur út en inn.

Það er rökrétt því fæstir flytja til annars lands til að fá verra líf. Íslendingar sem setjast að í Kaupmannahöfn, Amsterdam eða Stokkhólmi eru ekki að fara inn í „brennandi hús". Þeir velja samfélög sem bjóða stöðugleika, sterka innviði, hóflegt vinnuálag, hagstætt verðlag, lága vexti og lífskjör sem standast samanburð. Ef Ísland er svona miklu betra hafa þær tugþúsundir Íslendinga sem búa í þessum vestrænum ríkjum Evrópusambandsins ekki fengið minnisblaðið.

Þetta þýðir ekki að Ísland eigi að ganga í ESB. Það þýðir ekki að allt sé betra annars staðar. Ísland er gott land með styrkleika sem við eigum að verja, - mikla atvinnuþátttöku, vinnuvilja og öflugar útflutningsgreinar. En málflutningur sem byggir á því að við séum ríkasta land í heimi og höfum ekkert að læra af vinaþjóðum okkar stenst hvorki reynslu fólks né tölurnar.

Þjóðaratkvæðagreiðslan í ágúst snýst ekki um aðild. Hún snýst um hvort halda eigi viðræðum áfram, fá samninginn á borðið og sjá hvað raunverulega stendur til boða.

Við eigum ekki að tala Ísland niður. En við eigum heldur ekki að loka augunum fyrir því að vinþjóðir okkar hafa ýmislegt fram að færa, - hvort sem við mælum það í fólki eða í verðmætum á hverja vinnustund.

Það er munur á þjóðarstolti og sjálfsblekkingu. Þjóðarstolt þolir samanburð. Sjálfsblekking óttast hann.

Höfundur er viðskiptafræðingur og stjórnarmaður í félagasamtökunum SJÁ

Heimildir: Þjóðskrá Íslands (íslenskir ríkisborgarar erlendis, 1. des. 2025); Hagstofa Íslands, MAN04103 (ríkisborgarar ESB-ríkja á Íslandi, 2026); OECD (verðmætasköpun á vinnustund); Hjálmar Vilhjálmsson, „Hversu rík erum við í raun?", Vísir, 14. júní 2026; Stjórnarráðið (þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald aðildarviðræðna).