Endan­lega ljóst að forsenduákvæðið haldi ekki

Samkvæmt verðbólgumælingu Hagstofunnar hækkaði ársverðbólga um 0,1 prósentustig milli mánaða og stendur því í 5,3 prósentum í júlí – sem er yfir 4,95 prósenta verðbólguviðmiði kjarasamninganna.

„Það er orðið endanlega ljóst að þetta forsenduákvæði sem sett var í síðustu kjarasamninga mun ekki halda,“ segir Bjarni Benediktsson framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins.

En það er ekki eina áhyggjuefnið í þessari mælingu að mati Bjarna.

„Heldur er það bara ekki gott að verðbólga sé enn að þróast með þessum hætti. Það mun seinka því að svigrúm myndist til vaxtalækkana og að því erum við nú að róa öllum árum að tryggja það að vextir geti lækkað,“ heldur hann áfram.

Hið opinbera sé leiðandi í gjaldskrárhækkunum

Vísir ræddi við Finnbjörn Hermannsson, forseta ASÍ, fyrr í dag sem sagði að til þess að ná verðbólgu niður þyrftu fyrirtæki að láta af verðhækkunum. Bjarni segir sjálfsagt að ræða hverjar meginorsakir verðbólgunnar en nefnir að hið opinbera hafi staðið fyrir gjaldahækkunum.

„Það sem við höfum séð á þessu ári, núna síðast með gjaldskrárhækkunum heilsugæslunnar, er að hið opinbera hefur verið að taka til sín gjaldahækkanir sem hafa farið út í verðlag,“ segir Bjarni.

„Við höfum sömuleiðis séð mikinn launaþrýsting í landinu. Það er við því að búast að hann muni á endanum smitast út í verðlag í landinu.“

Hann bendir á að nýjasta mælingin bendi ekki til þess að fyrirtæki séu sérstaklega að leiða verðbólguþróunina, þótt fyrir væri að flugfargjöld myndu hækka yfir háannatímann, en þau hækkuðu um 15 prósent.

Heldur segir Bjarni að eldsneytisverð hafi lækkað og útsölur sömuleiðis dregið vísitöluna niður, eins og fram kemur í mælingu Hagstofunnar.

„Ég held að við ættum að beina sjónum okkar í auknum mæli að því hvernig við finnum nýtt jafnvægi á húsnæðismarkaðnum.“

Hann lýsir sömuleiðis áhyggjum af útgjaldaþróun hins opinbera; störfum fjölgi í opinbera geiranum á sama tíma og þeim fækki á almenna markaðnum. Hann nefnir að tveir stærstu útgjaldaliðir ríkisins séu laun og bætur og að laun hjá hinu opinbera hafi hækkað umfram það sem gerðist á almenna markaðnum.

Þá tekur hann fram að tenging bóta almannatrygginga við launavísitölu kynni að hafa slæm áhrif á þróun verðbólgu.

„En mér finnst hins vegar mjög sjálfsagt og eðlilegt, ef menn vilja horfa til þess hvað er að baki verðlagsþróun í landinu, að það sé bara greint eftir geirum og ef menn sjá merki þess að fyrirtæki séu með einhverjum hætti ekki að leggja sitt af mörkum þá þarf að ræða það að sjálfsögðu. En menn geta ekki búist við því þegar launaþrýstingur er í landinu – og hann er leiddur af hinu opinbera – og skattar eru hækkaðir að það birtist ekki á einhverjum tímapunkti í verðlaginu.

Ríkið verði að hætta að auka útgjöld

Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra sagði við Vísi í dag að ríkið þyrfti áfram að styðja Seðlabankann með því að leggja fram hallalaus fjárlög en Bjarni hefur efasemdir um að hallalaus fjárlög náist á næsta ári. Hann telur ríkisstjórnina of bjartsýna í forsendum um útgjaldaþróun og hafa óraunhæfar væntingar um tekjuöflun og nefnir þar vörugjaldahækkun á bifreiðar um síðustu áramót.

„Yfir 20 milljarða nýja skatta og gjöld á næsta ári sem að síðan vaxa á tíma fjármálaáætlunarinnar upp í tæplega 60 milljarða tekjuráðstafanir. Þetta er ekki það sem þarf til þess að drífa atvinnulífið áfram og viðhalda góðum hagvexti í landinu.

Hann segir þann vanda blasa við að gengið sé sterkt á sama tíma og laun á vinnustund séu hér þau mestu í Evrópu, vextir séu háir og verðbólguvæntingar miklar.

„Þess vegna hafa samkeppnisskilyrði útflutningsþjóðarinnar Íslands versnað mjög mikið á skömmum tíma. Það verður ekki lagað með því að halda áfram að auka útgjöld ríkisins og leggja nýjar byrðar á atvinnulífið. Það er alveg augljóst, við þurfum að endurheimta samkeppnisskilyrði og þá mun tekjuhlið ríkisfjármálanna lagast.“

Kaupmáttur hafi haldist við

Heldurðu að það verði nauðsynlegt að endurskoða kjarasamninga?

„Ég horfi þannig á það að þetta forsenduákvæði var sett inn til að tryggja kaupmátt launanna, að þær hækkanir sem um var samið myndu skila sér í kaupmætti. Ef við skoðum hvað hefur gerst frá því að samningarnir voru gerðir, þá er það þannig með verðbólguna að hún er yfir viðmiðinu, en það eru líka launin,“ svarar Bjarni.

Hann nefnir að launin hafi hækkað langt umfram það sem samið hafi verið um og að greiningar á launaþróuninni hjá ólíkum tekjuhópum hafi dregið upp þá stöðu að launin hafi hækkað mest hjá lægri tekjutíundunum og allar tekjutíundir bætt við sig kaupmætti.

„Þannig að ef markmiðið með forsenduákvæðinu var að tryggja kaupmátt þá held ég að það sé allt sem bendi til þess að það hafi gengið eftir. Ef það eru einhver frávik frá því þá er sjálfsagt að ræða það en við höfum ekki séð það ennþá. Vandinn okkar í dag er miklu frekar sá að það er verið að þrengja að á húsnæðismarkaði og það er veruleg hætta á því að ef ekki fæst jafnvægi á húsnæðismarkaðinn þegar vextir lækka þá muni húsnæðisverð hækka að nýju þar sem ekki er verið að framleiða nýjar íbúðir inn í eftirspurnina.“

Bjarni, sem var meðal annars fjármálaráðherra í síðasta ríkisstjórnarsamstarfi, gefur núverandi ríkisstjórn þau ráð að hætta að auka útgjöld og vinna svo að því að koma á myndarlegum hagvexti í landinu.

„Tækifærin eru næg og hagvöxtur leysir allar áhyggjur fjármálaráðherrans. Þá lagast skuldahlutföllin, þá verða útgjöldin léttari og framtíðin bjartari. Fyrst stöðva útgjaldavöxt, svo tryggja hagvöxt og þá erum við í góðum málum.“