Já, vegna allra

Ég ætla að segja já í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst. Ekki vegna þess að ég sé sannfærður um að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið eða trúi því að evran leysi allan okkar vanda. Ég hef efasemdir um margt í þessu sambandi.

Ég ætla samt að segja já.

Ástæðan er einföld: Ég vil vita hvaða samning Ísland getur fengið. Ég vil að við göngum til viðræðna af fullri alvöru, reynum að ná besta mögulega samningi og leggjum síðan niðurstöðuna fyrir þjóðina. Þá fyrst vitum við hvað við erum að segja já eða nei við.

Það er mikilvægt að hafa í huga að 29. ágúst er ekki kosið um inngöngu Íslands í Evrópusambandið heldur hvort hefja eigi aðildarviðræður að nýju. Ef samningur næst kemur aðildin sjálf aftur til þjóðarinnar. Ég get því vel sagt já núna og nei síðar ef samningurinn verður ekki nógu góður.

Ég er kominn á þann aldur að ákvarðanir um stöðu Íslands í Evrópu næstu áratugina munu hafa meiri áhrif á börnin okkar og barnabörnin en á mig. Þess vegna finnst mér rangt að horfa eingöngu á það sem hentar minni kynslóð best.

Brexit er þar áminning.

Þegar Bretar kusu árið 2016 að yfirgefa ESB var kynslóðamunurinn sláandi. Samkvæmt YouGov kusu 64% þeirra sem voru 65 ára og eldri útgöngu en 71% kjósenda undir 25 ára aldri vildu vera áfram. Tíu árum síðar gerir breska fjárlagaskrifstofan enn ráð fyrir að Brexit muni til lengri tíma lækka framleiðni breska hagkerfisins um um 4%. Í könnun Ipsos í júní síðastliðnum vildu 52% Breta að Bretland sækti aftur um aðild að ESB.

Það er því erfitt að horfa fram hjá því að kynslóð sem hafði skemmri tíma til að lifa með afleiðingum ákvörðunarinnar átti stóran þátt í að taka ákvörðun sem yngra fólk þarf að búa við áratugum saman.

Ég er ekki að leggja til að skerða eigi kosningarétt fólks vegna aldurs. Almennur kosningaréttur er ein af undirstöðum lýðræðisins. En honum fylgir líka ábyrgð. Við eldri kjósendur eigum að geta horft lengra en til okkar sjálfra.

Það er ein ástæða þess að ég segi já vegna annarra.

Það eru líka aðrar ástæður. Heimurinn er að færast inn í tímabil harðnandi samkeppni stórveldanna og þar vegur lítið ríki eins og Ísland létt eitt og sér. Með aðild yrðum við hluti af tollabandalagi ESB og sameiginlegri viðskiptastefnu þess. Gagnvart Bandaríkjunum og Kína tel ég meiri styrk felast í því að semja sem hluti af markaði hundruða milljóna manna en sem 400 þúsund manna þjóð. Vissulega færðist hluti sjálfstæðrar viðskiptastefnu okkar til sambandsins, en á móti kæmi samningsstyrkur sem Ísland getur aldrei haft eitt og sér.

Sama gildir að mínu mati um öryggismál. NATO er og verður hornsteinn varna Íslands og ESB kemur ekki í stað Atlantshafsbandalagsins. En aðild að ESB myndi bæta öðru lagi við pólitískt, efnahagslegt og öryggislegt bakland okkar. Í sáttmála ESB er gagnkvæm varnarskylda: verði aðildarríki fyrir vopnaðri árás ber öðrum aðildarríkjum að veita því aðstoð og stuðning með þeim ráðum sem þau hafa yfir að ráða. NATO yrði eftir sem áður meginstoð hervarna Íslands. Fyrir litla og herlausa þjóð tel ég þessa viðbótartryggingu ótvíræðan kost þegar horft er til þeirrar óvissu sem ríkir í Evrópu og á Norður-Atlantshafi.

En já mitt er ekki skilyrðislaust.

Ísland gengur ekki til viðræðna sem fátækt ríki í leit að björgun. Við stöndum efnahagslega mjög sterkt. Landsframleiðsla á mann, leiðrétt fyrir verðlagi, var árið 2025 um 28% yfir meðaltali ESB og raunveruleg einstaklingsneysla um 15% yfir meðaltalinu. Við erum auðug þjóð með verðmætar náttúruauðlindir, menntað vinnuafl, endurnýjanlega orku og ein gjöfulustu fiskimið heims.

Við eigum því ekki að ganga inn í viðræðurnar með húfuna í hendinni. Við eigum að semja af hörku.

Þar er eitt mál sem fyrir mér er algjört grundvallaratriði: yfirráð okkar yfir náttúruauðlindunum og sérstaklega fiskveiðiauðlindinni.

Sameiginleg sjávarútvegsstefna ESB felur í sér að varðveisla lífrænna auðlinda sjávar er á valdsviði sambandsins. Fyrir þjóð sem háði þorskastríðin og byggði stóran hluta efnahagslegs sjálfstæðis síns á 200 mílna fiskveiðilögsögunni er þetta ekkert smámál. Ég vil ekki sjá Ísland afsala sér endanlegu ákvörðunarvaldi yfir þessari auðlind.

Þetta á að vera eitt af okkar skýrustu samningsmarkmiðum. Við eigum að sjá hversu langt ESB er tilbúið að ganga til móts við íslenska hagsmuni. Ef niðurstaðan verður sú að við þurfum að fórna of miklu, þá segjum við einfaldlega nei þegar samningurinn kemur fyrir þjóðina.

En til þess að geta hafnað slæmum samningi verðum við fyrst að vita hvernig samning við getum fengið.

Að segja nei 29. ágúst þýðir að við ákveðum niðurstöðuna áður en við vitum hvað stendur okkur til boða. Að segja já þýðir ekki að við samþykkjum aðild. Það þýðir að við viljum kanna möguleikana og taka síðan endanlega ákvörðun með staðreyndir á borðinu.

Ég veit ekki í dag hvernig ég myndi kjósa um fullgerðan aðildarsamning Íslands og ESB. Það færi eftir því hvað í honum stæði.

En 29. ágúst segi ég já.

Ekki vegna þess að ég trúi að ESB leysi öll okkar vandamál, heldur vegna þess að komandi kynslóðir eiga rétt á því að við könnum alla valkosti þeirra áður en við lokum einhverjum þeirra.

Já, vegna allra.

Höfundur er landfræðingur og með MBA-gráðu.