Erfingjar og erfðar­mál

Smásaga úr litlum bæ út á landi

Gamall maður, hann Doddi frændi selur íbúðina sína árið 2022, þá 86 ára því hann er á leið á elliheimili. Frændi hans hann Robbi hjálpar honum með söluna og kaupandinn er Jáni athafnamaður, sem kaupir íbúðina á 5 milljónir þegar markaðsverð er um 20-25 milljónir. Í ljós kemur að Jáni er giftur Jennu sem er systir fyrrverandi konu og barnsmóður Robba, henni Gló. Jáni er í sveitarstjórnarpólitík í litla bæjarfélaginu sem þau öll búa í og konan hans líka.

Þetta sagði fasteignasali um söluna „Virðist þetta nú vera einhver gjafagerningur?“ Þá hugsar maður, erfðaskattur er mjög hár á Íslandi, eins og allir vita, og sniðugt að taka arfinn svona fram hjá!

Þegar Doddi gamli deyr ári seinna kemur í ljós erfðaskrá þar sem hann erfir Robba af öllum sínum eigum, hann má það því hann á enga skylduerfingja en nokkra lögerfingja en þegar vottar á erfðaskránni eru skoðaðir og sala íbúðarinnar árið áður verður þetta gruggugt.

Vottarnir eru systurnar Jenna og Gló en þær eru eða hafa báðar verið starfsmenn á elliheimilinu, og eins og áður kom fram hafa Jenna og maðurinn hennar hann Jáni verið í sveitarstjórnarpólitík í litla bænum sem þetta gerist í.

Þegar reynt er að fá gögn frá sýslumanninum á svæðinu er mikil tregða og það gengur seint og í raun ekki fyrr en sýnt er fram á að þau verða að veita þau með tilmælum frá lögfræðingi.

Er þetta ekki farið að hljóma eins og Arnaldur eða Yrsa?

Þá vaknar sú spurning „drápu þau Dodda gamla?“

En ef ég segði ykkur að þetta væri satt.................

Okkar saga

Við komumst að því óvart að frændi okkar væri dáinn er við leituðum að honum til að reyna að fá myndir sem gætu verið til af okkur og pabba og lent hjá honum er pabbi okkar dó 2012. Nei, það var ekki haft samband við okkur við lok dánarbús hans heldur, það var að vísu eignalaust.

Í okkar tilfelli, þar sem ekki var náið samband við bróður pabba, tókst óprúttnum aðila að ráðskast með hann, þykjast vera vinum og umhyggjusamur, fá hann til að treysta sér fyrir eignum og fjármálum og gera hann að bréferfingja. Við komumst svo óvart að því 3 árum eftir að frændi okkar dó að hann væri látinn og óvandaðir einstaklingar höfðu haft af honum allar hans eignir.

Við erum að tala um starfsmenn hjúkrunarheimilis, heimahjúkrun og sveitarstjórnarmenn. Þótt þetta sé augljóst er lítið sem við getum gert því frændi mátti erfa hvern sem er af sínum eignum; bréferfingjar ganga framar lögerfingjum.

Það vekur hjá manni spurningar um hvort svona glæpastarfsemi sé algeng á elliheimilum landsins. Það er fullt af fólki sem á enga skylduerfingja sem getur verið auðvelt að plata peninga og eignir út úr, jafnvel arf....

Almennt um erfðamál

Arfur skiptist milli erfingja eftir erfðalögum og/eða erfðaskrá.

Skylduerfingjar samkvæmt erfðalögum eru maki (gift) og börn hins látna eða afkomendur þeirra.

Lögerfingjar: foreldrar látna, systkin látna eða afkomendur þeirra, afi og amma látna eða börn þeirra. Sama á við um kjörforeldra og kjörbörn sem hafa verið ættleidd.

Bréferfingjar eru einstaklingar eða lögaðilar sem taka arf samkvæmt erfðaskrá.

Ef hinn látni á afkomendur eða maka (gift) á lífi (skylduerfingja) er óheimilt að ráðstafa meira en 1/3 eignanna með erfðaskrá, ef ekki er heimilt að ráðstafa öllum eignum sínum til Bréferfingjar með erfðaskrá.

Bréferfingjar gangi framar lögerfingjum: foreldrum, systkinum hins látna eða afkomendum þeirra.

Þetta þýðir að ef einstaklingur kemur sér í mjúkinn hjá öldruðum einstaklingi sem ekki er giftur eða á ekki maka á lífi né börn, platar hann til að erfa sig með erfðaskrá, gera hann að bréferfingja, og ef hann er nógu lúmskur lætur hann gera sig að nánasta ættingja á spítölum og/eða elliheimilum, þá eru skyldmenni, systkini og börn hins látna ekki einu sinni látin vita þegar einstaklingurinn deyr eða fer á spítala.

Hinn aldraði heldur þá að aðstandendum hans sé alveg sama um þau og er þakklátur þeim sem er að hjálpa þeim með þeirra mál, oft fjármál, eða kannski sérstaklega fjármál, og varar sig ekki á að það sé verið að ráðskast með þau.

Hugum að öldruðum ættmennum

Þetta er örugglega ekki einstakt tilfelli og ég mæli með því að fólk hugi að þessum málum, þá meina ég líka yfirmenn og starfsfólk á hjúkrunarheimilum. Það þarf líka að passa að óskildir aðilar séu ekki að sitja um gamalt og veikt fólk. og sýslumenn þegar þeir fá undarleg afsöl í hendur eins og söluna á íbúð frænda míns þar sem söluverð er langt undir markaðsverði og seljandi aldraður einstaklingur, eða þegar bréferfingjar eru að skoða hverjir votta og hvort sömu aðilar hafi verið bréferfingjar áður, kannski oft.

Vonandi eru þau góð og vingjarnleg við aldraða og/eða veika fólkið og við ættum kannski bara að vera þakklát. að einhver sýni þeim umhyggju, en þau gætu líka verið að þvinga þau eða meiða, kannski hóta, en allavega er þetta siðlaust og ljótt, kannski löglegt en á mjög gráu svæði.

Varðandi föður minn hefur þessi aðili þurft að hafa af honum eignir og peninga áður en hann dó því hann átti skylduerfingja, alveg fjögur börn og öll á lífi, en hvernig var hægt að ganga frá dánarbúinu án þess að skylduerfingjar kæmu þar nærri? það er undarlegt og varla löglegt þótt það hafi verið eignalaust, þetta var 2012.

Ég er ekki að segja þessa sögu því ég haldi að við höfum orðið af einhverjum miklum fjármunum, við eigum ekki von á að dánarbúið hafi verið stórt eða að faðir okkar hafi átt mikið.

Þetta er sett sem víti til varnaðar, því ég trúi ekki að þetta sé einsdæmi og vel á minnst umræddir aðilar eru fluttir í annað sveitarfélag............

Höfundur var lögerfingi.