Hug­leiðingar um nútímasamfélag og hvernig það birtist í kennslu­stofunni

Hér sit ég við skrifborðið mitt á vinnustaðnum mínum þótt það sé sunnudagur. Hér sat ég líka í gær. Og síðasta laugardag og sunnudag. Og margar helgar þar á undan.

Ég hugsa að ég eyði að meðaltali 6–8 klukkustundum um hverja helgi í vinnuna mína. Þegar ég er ekki að vinna er ég gjarnan að hugsa um vinnuna – og þá sérstaklega hvernig ég geti unnið hana betur.

Þessa dagana er það ekki létt verk.

Á síðustu árum hef ég séð miklar breytingar á þrautseigju og getu nemenda. Að mínu mati hefur dregið hratt úr hæfni á ýmsum sviðum. Það á ekki aðeins við um íslenskt mál, tjáningu og rökhugsun heldur líka samskipti.

Það er til dæmis orðið erfitt fyrir marga nemendur að tala við aðra nemendur sem þeir þekkja ekki, jafnvel þótt samtalið fari aðeins fram í litlum hópi og enginn þurfi að standa upp fyrir framan bekkinn.

Þegar nemendur eru síðan tímabundnir eða verkefnin verða krefjandi er auðvelt að leita beint í gervigreindina og láta hana vinna verkefnið. Nemendur segja mér þetta jafnvel hreinskilnislega:

„Ég var bara svo busy og vildi skila einhverju.“

Einhverju..

Einhverju sem ég sit svo yfir um helgar og les – þótt það hafi í raun verið vél sem samdi textann.

Jafnvel þótt nemandi fái 0 fyrir verkefnið þarf ég samt að lesa úrlausnina, meta hana og taka afstöðu til hennar.

Á sama tíma er ætlast til þess að kennarar finni upp hjólið upp á nýtt og finni leiðir til að kenna í veruleika þar sem gervigreind er orðin hluti af nánast öllu sem við gerum.

Og já – gervigreind er stórkostlegt tæki. Hún getur verið ótrúlega gagnleg og opnað á alls konar möguleika í námi og kennslu.

Við getum látið nemendur gera hlaðvörp, tekið munnleg próf, útbúið escape room og alls kyns önnur skapandi verkefni. Og auðvitað er frábært að gera kennslu fjölbreytta og áhugaverða.

En þarf allt alltaf að vera skemmtilegt?

Hvað með hæfnina til að sitja í 15 mínútur og einbeita sér að verkefni sem er kannski ekkert sérstaklega spennandi?

Hvað með að geta skrifað með blaði og penna?

Leitað sjálfur að gagnlegum upplýsingum?

Lesið texta, dregið ályktanir og greint aðalatriði?

Fundið leiðir til að leysa vandamál án þess að fá lausnina strax upp í hendurnar?

Og hvað með þrautseigjuna – að halda áfram þegar eitthvað reynist erfitt?

Í lífinu er ekki alltaf hægt að „skipta um rás“ þegar manni leiðist.

Þess vegna finnst mér við þurfa að ræða af alvöru sem samfélag. Ekki bara hvernig við eigum að nota gervigreind í skólum, heldur líka hvað við viljum að nemendur geti án hennar. Í mínum huga er það mikilvægast núna.

Hvaða hæfni viljum við að ungt fólk taki með sér út í samfélagið?

Hvaða færni er svo mikilvæg að við viljum ekki missa hana?

Og hvert viljum við eiginlega stefna?

Ég verð líka að viðurkenna að ég er orðin þreytt á því að hlusta á stjórnmálamenn tala af mikilli vissu um skólastarf án þess að hafa sjálfir staðið inni í kennslustofu og tekist á við þann veruleika sem kennarar mæta daglega.

Að lokum eitt lítið dæmi til umhugsunar.

Í síðustu viku voru nemendur mínir að leggja lokahönd á stórt viðtalsverkefni. Þeir áttu að ræða við einstakling af eldri kynslóð, bera saman eigið uppeldi við uppeldi viðmælandans og tengja niðurstöðurnar við kenningar í þroskasálfræði.

Í einni kennslustundinni kom nemandi til mín og spurði:

„Þarf ég endilega að tala við manneskju?“

Ég spurði hvað viðkomandi ætti við.

Svarið var nokkurn veginn þetta:

„Það væri alveg eins hægt að láta gervigreindina þykjast vera 70 ára gömul amma mín ég þarf ekkert að tala við hana sjálfa.“

Ég stóð bara og gapti.

Eins og miðaldra fiskur á þurru landi.

Höfundur er kennari og kennslustjóri samfélagsgreina í Fjölbrautaskólanum í Garðabæ.