Hæg­fara enda­lok sjón­varps út­sendinga fyrir mót­töku á loft­neti á Ís­landi

Móttaka sjónvarps hefur verið að breytast mjög mikið síðustu ár á Íslandi. Þessi þróun er bæði hröð á Íslandi og í samræmi við þá þróun sem hefur átt sér stað í Evrópu á sama tíma.

Notkun á útsendingum fyrir loftnet á Íslandi

Á Íslandi hefur notkun á móttöku á útsendingum yfir loftnet dregist saman mjög hratt. Árið 1999 var notkun á móttöku á loftneti í kringum 99,5% á Íslandi. Það voru einhver svæði á höfuðborgarsvæðinu með kapalkerfi (hliðrænt, síðan í skamman tíma dvb-c kerfi). Kannanir milli áranna 2020 til 2022 sýndu að aðeins um 1% fólks á Íslandi notaði sjónvarps merkið sem næst um loftnet. Nýjasta könnun Fjarskiptastofu (September 2025) sýnir að aðeins 0,6% íslendinga nota útsendingar sem nást yfir loftnet í dag.

Sýn er búið að slökkva á DVB-T útsendingum á Íslandi. Þannig að núna eru bara DVB-T2 útsendingar í gangi. Þetta þýðir einnig að stöðvum sem nást yfir loftnet hefur fækkað mjög mikið. Ég veit ekki alveg hvaða sjónvarpsstöðvar eru sendar út í dag en mig grunar að það sé bara Rúv og síðan mögulega Sýn. Það er engar upplýsingar að finna á heimasíðu Sýnar um hvaða rásir eru sendar um loftnet í dag. Rúv hætti útsendingum yfir gervihnött í ár vegna kostnaðar. Ég reikna einnig að þegar núverandi samningur rennur út, sem er í kringum árið 2030, þá verði útsendingum fyrir móttöku á sjónvarpi yfir loftneti hætt vegna kostnaðar í kringum árið 2029 til 2030. Enda virðist vera mjög mikill kostnaður vera í rekstri á DVB-T2 dreifikerfinu. Ég fann ekki nýlegar tölur um kostnaðinn á rekstri dreifikerfinu sem þjónustar móttöku á sjónvarpsmerki yfir loftneti.

Þróunin í Evrópu

Þessi þróun mála þegar það kemur að móttöku á sjónvarpi er ekki eingöngu bundin við Ísland. Í Bretlandi er reiknað með að gervihnattaútsendingum Sky og BBC verði hætt í kringum árið 2029 eða 2030. Í staðinn fara þessar á útsendingar á internetið í Bretlandi. Þar er verið að horfa til kostnaðar varðandi gervihnattaútsendingar, sem hleypur á milljónum punda á ári. Það sama á að gera við sjónvarpsútsendingar yfir loftnet í Bretlandi, það mun líklega taka lengri tíma og er reiknað með að þær útsendingar verði í Bretlandi mögulega til ársins 2035 til 2040 en það kann að breytast á næstu árum.

Í Svíþjóð er hætt að senda út áskriftarsjónvarp yfir loftnet og búið að færa það allt á internetið í streymi. SVT sendir ennþá út sjónvarpsmerki sem næst með loftneti. Eftir því sem ég fann, þá er ekki reiknað með að þeim útsendingum verði hætt á næstu árum. Ég veit ekki hvernig áætlunin er með útsendingar yfir gervihnött í Svíþjóð.

Í Sviss er hætt að senda út ríkissjónvarp yfir loftnet, fyrir utan einn sendi við landamærin að Austurríki sem er notaður fyrir móttöku fyrir kapalkerfi í Austurríki. Fólki hefur verið sagt að nota internetið, kapalsjónvarp eða gervihnattaútsendingar til þess að horfa á ríkissjónvarpið í Sviss. Áskriftarsjónvarp er ennþá sent út yfir loftnet en ég fann ekki upplýsingar um það hversu lengi þær útsendingar munu vara. Slökkt var á útsendingum í Sviss vegna kostnaðar og fárra notenda. Þeir sem horfðu á ríkissjónvarpið höfðu tekið aðrar leiðir í notkun til þess að horfa á ríkissjónvarpið í Sviss.

Í Danmörku verða útsendingar fyrir móttöku með loftneti haldið áfram fram til ársins 2029. Fyrirtæki sem hafa verið að selja gervihnattasjónvarps pakka og síðan sjónvarps pakka yfir kapalkerfi verið að flytja nýja áskrifendur yfir á internetið með sjónvarpsáskriftir. Það er ennþá hægt að kaupa áskriftir fyrir hefðbundna gervihnattamóttöku en það virðist vera dýrari möguleiki miðað við streymi. Það sama á við með sjónvarpsútsendingar yfir kapalkerfi, sem hefur hingað til verið algengasta móttakan á sjónvarpi í Danmörku. Þar eru fyrirtækin á þeim markaði farin að beina fólki að kaupa áskriftir sem eru streymi áskriftir frekar en móttaka á sjónvarpsmerki yfir coax kapal, sem er búið að taka úr notkun á einstaka stöðum.

*Ljósleiðari er einnig notaður til þess að senda út sjónvarpsmerki í Danmörku. Ég þekki ekki stöðuna í Noregi eða Finnlandi varðandi sjónvarpsútsendingar fyrir móttöku með loftneti eða færslu á áskrifendum þar yfir á internet lausnir til þess að horfa á sjónvarp.

Tæknibreytingar verða alltaf til staðar

Tæknibreytingar og þróun eru hluti af lífinu og þar á meðal breytingar á móttöku sjónvarps á Íslandi og í heiminum. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem þetta gerist. Frá því að sjónvarp kom fyrst fram, þá voru gerðar talsverðar breytingar á sjónvarps útsendingum milli 1950 til 1980. Stærsta breytingin var koma lita sjónvarps á Íslandi, síðan kom Víðóma sjónvarp (Nicam Stereo) á Íslandi (sem var bara bundið við Reykjavík og nágrenni. Auk nokkura staða úti á landi á sínum tíma). Síðan kom textavarpið.

Síðan kom fyrsta kynslóð af stafrænu sjónvarpi sem var send út fyrir DVB-T í hefðbundinni upplausn (480i). Síðan kom háskerpa, fyrst 720p og síðan 1080i útsending. Hvort að 4K sjónvarp kemur á Íslandi veit ég ekki en það er ljóst að ef slíkri útsendingu verður. Þá verður hún send út yfir internetið.

Ég reikna með að hluti af fólki sem eingöngu notar móttöku á sjónvarpi yfir loftneti einfaldlega hætti að horfa á sjónvarp eða færi sig yfir í að horfa á dvd og blu-ray diska, sem eru ennþá talsvert notaðir í dag. Þar sem fólk sem notar eingöngu loftnet til þess að horfa á sjónvarp er ekki líklegt til þess að kaupa sér streymi þjónustu til þess að horfa á sjónvarpsefni eftir að útsendingum fyrir móttöku á sjónvarpi yfir loftnet verður hætt.

Höfundur er rithöfundur og hefur alltaf verið forvitinn um tækni og þróun tækni.