Hækkun flug­far­gjalda muni skila sér í meiri verð­bólgu

Fjórir lífeyrissjóðir tapa um þremur milljörðum á gjaldþroti Play. Vilhjálmur Birgisson formaður Starfsgreinasambandsins segir það hafa legið fyrir þegar Play var að hefja rekstur að skiptar skoðanir hafi verið innan lífeyrissjóðanna um að taka þátt. Reksturinn þætti of áhættusamur að mati sumra stjórnenda.

Vilhjálmur segir ekkert flugfélag hafa lifað samkeppnina af við Icelandair í sögulega samhengi. Gjaldþrot WOW air árið 2019 hafi til dæmis verið stórt og kostnaðarsamt og 1.100 misst vinnuna þá. Fjallað var um þessa sögu í kvöldfréttum Sýnar í gær. Hægt er að horfa á það að neðan.

Þurfi að vanda til verka

„Þess vegna held ég að hinir lífeyrissjóðirnir hafi ekki tekið þátt,“ segir Vilhjálmur sem ræddi gjaldþrot Play og fjárfestingu lífeyrissjóðanna í Bítinu á Bylgjunni í morgun. Hann segir að tap lífeyrissjóðanna sé um 3,2 milljarðar. Það sé lífeyrir launafólks. Hann segist gera sér grein fyrir því að lífeyrissjóðirnir þurfi að taka áhættu stundum en þeir þurfi samt sem áður mjög að vanda til verka í áhættufjárfestingum.

Vilhjálmur segist hafa rætt við Ólaf Sigurðsson, framkvæmdastjóra lífeyrissjóðsins Birtu, í gær sem hafi sagt honum að tap þeirra væri 0,25 af heildareignum sjóðsins en það sé hægt að snúa því við og segja að 1,7 milljarður sé 170 prósent af rekstrarkostnaði sjóðsins. Þetta tap samsvari því að reka sjóðinn í tæp tvö ár.

„Mér finnst menn þurfa að passa sig á því að gera lítið úr því að 3,2 milljarðar af lífeyri launafólks sé lítill í dropi í hafið í stóra samhenginu. Þetta eru miklir fjármunir.“

Ólafur var einnig til viðtals í Reykjavík síðdegis þar sem hann sagði það matsatriði hversu há prósenta er ásættanleg til að verja í áhættufjárfestingu. 0,25 prósent sé mögulega viðunandi.

Vilhjálmur segir vandamál lífeyrissjóðanna að þeir eigi átta þúsund milljarða í heildareignum og þar af séu fimm þúsund milljarðar í íslensku hagkerfi.

„Við erum bara 400 þúsund og þegar þú ert með fimm þúsund milljarða og ert að leita að fjárfestingu þá geturðu lent í svona dellu eins og þarna hefur átt sér stað,“ segir Vilhjálmur og að hann hafi lengi talað fyrir því að heimildir lífeyrissjóða til að fjárfesta erlendis verði auknar verulega.

Betra að fjárfesta erlendis

Í dag sé það um 40 prósent sem megi fjárfesta erlendis en hann vilji hafa þetta hlutfall hærra.

Vilhjálmur segir til dæmis „alveg galið“ að lífeyrissjóðirnir eigi um 70 prósent í Festi og Högum í dagvöruverslunum sem verði að varpa því út í verðlagið til að geta skilað lífeyrissjóðunum þeirri ávöxtun sem þeir óska eftir.

„Þetta þýðir ekkert annað að vöruverð, bensín, tryggingar, því lífeyrissjóðirnir eiga upp undir 70 prósent í þessum félögum, sem á endanum erum bara við neytendur sjálfir. Sjóðsfélagarnir sjálfir sem eigum þessa fjármuni sem við þurfum að standa undir þessari gríðarlegu miklu ávöxtunarþörf lífeyrissjóðanna,“ segir Vilhjálmur og að þeir geri almennt kröfu um raunávöxtun upp á 3,5 prósent.

„Það held ég að sé meginástæðan fyrir því að við erum með mjög hátt vaxtastig á Íslandi. Við erum mjög hátt vöruverð. Það er hluti af þessu vandamáli sem við eigum við að etja.“

Vilhjálmur minnir á að þegar WOW air fór í þrot árið 2019 hafi flugfargjöld hækkað um 20,6 prósent á milli mánaða sem hafi farið beint út í neysluvísitölu í hærri verðbólgu. Vilhjálmur segir líklega það sama gerast núna því samkeppnin er ekki til staðar.