Nýtt ár er tími endurhugsunar og nýs upphafs. Þá setjum við okkur oft nýársheit og óskir um heilbrigðari lífsstíl, meiri hreyfingu, betri næringu og nægan svefn. Umræða um heilsu er þó orðin meira en persónuleg áform - hún er samfélagsmál sem snertir vinnumarkaðinn, opinberan rekstur, heilbrigðiskerfi Íslands og almenna velferð okkar allra.

Undanfarna daga hefur verið fjallað mikið um það hvernig veikindadagar starfsmanna í opinberum stofnunum kosta sveitarfélög og Landspítalann milljarða króna árlega, og að hlutfall veikindadaga sé hærra en áður. Reykjavíkurborg og Landspítalinn meta kostnað vegna veikinda starfsfólks á um sex milljarða króna árlega hvor um sig og heildarkostnaður síðustu ára nemur tugum milljarða króna. Á bak við þessar tölur eru þó ekki aðeins útgjöld í bókhaldi, heldur einstaklingar sem glíma við álag, streitu og heilsuvanda sem í mörgum tilvikum hefði mátt fyrirbyggja.

Heilsa er meira en viðbrögð við veikindum

Það er auðvelt að hugsa um heilsu sem eitthvað sem á að „lagfæra“ þegar eitthvað fer úrskeiðis. Læknisfræðileg þekking síðustu ára hefur þó í auknum mæli færst í átt að heildrænni sýn þar sem hreyfing, næring, svefn og andleg líðan eru ekki aukaatriði á lista yfir nýársheit, heldur grunnstoðir líkamlegrar og andlegrar heilsu. Þessar stoðir hafa bein áhrif á lífsgæði, starfsgetu og vellíðan þar með einnig á veikindahlutfall og samfélagslegan kostnað.

Þegar veikindahlutfall hækkar og veikindakostnaður eykst er freistandi að leita svara fyrst og fremst í rekstrarlegum útreikningum. Um leið væri þó gagnlegt að horfa til forvarna sem hluta af lausninni - ekki sem aukakostnað, heldur sem fjárfestingu.

Heilsuefling skilar lægri kostnaði og bættum lífsgæðum

Rannsóknir, meðal annars kerfisbundin yfirlit í alþjóðlegum vísindatímaritum og skýrslur OECD um vinnuheilsu og vellíðan á vinnustöðum, sýna að markviss heilsuefling dregur úr tíðni langvinnra sjúkdóma, streitu og kulnunar. Slíkt skilar sér í færri veikindadögum, lægri veikindakostnaði, betri starfsgetu og aukinni vellíðan. Heilsuefling er þó ekki einhliða læknismeðferð, heldur samspil lífsstíls, vinnuumhverfis og aðgengilegrar þjónustu. Í þessu samhengi þarf að horfa víðar en til þess hvað hefur farið úrskeiðis og beina sjónum að því hvernig draga megi úr líkum á því að sama staða komi upp aftur.

Heildræn heilsuþjónusta með einstaklingsmiðaðri nálgun

Heildræn nálgun á heilsu byggir á því að sameina læknisfræðilegan skilning við daglegt líf fólks. Hún felur í sér heilsufarsskoðun, greiningu og einstaklingsmiðaða ráðgjöf með skýrri eftirfylgni sem styður raunverulegar og varanlegar lífsstílsbreytingar. Þar er andleg og líkamleg heilsa skoðuð í samhengi, í stað þess að líta á þær sem aðskilin viðfangsefni. Með því að styðja fólk fyrr má draga úr bæði persónulegu álagi og samfélagslegum kostnaði vegna endurtekinna veikindatilvika.

Sjálfur hef ég reynt að leggja mitt af mörkum á þessu sviði og unnið með frábæru teymi að lausn sem miðar að því að bjóða einstaklingum, fyrirtækjum og sveitarfélögum upp á heildræna heilsuþjónustu með skýrri eftirfylgni og stuðningi við hreyfingu, næringu, svefn og andlega líðan. Lykilatriðið er einmitt eftirfylgnin - að fólk fái raunverulegan stuðning við þessa grunnþætti heilsunnar. Slík nálgun getur haft veruleg áhrif, bæði með því að fyrirbyggja sjúkdóma sem annars krefjast frekari þjónustu innan heilbrigðiskerfisins og með því að draga úr endurteknum veikindum og fjarveru frá vinnu.

Heilsa sem lykilfjárfesting í mannauði

Ef við horfum fram á árið sem er að hefjast, er tækifæri til að huga ekki aðeins að nýársheitum heldur viðhorfum okkar. Við getum breytt umræðunni um heilsu frá því að vera „viðbrögð við veikindum“ yfir í að vera samfélagsleg ábyrgð okkar og kerfisbundin, forvarnamiðuð eftirfylgni.

Markviss fjárfesting í heilsu mannauðsins skilar sér í færri veikindadögum og lægri kostnaði til lengri tíma. Þegar einstaklingar hlúa að hreyfingu, næringu, svefni og andlegri líðan skapast ávinningur sem nær langt út fyrir einstaklinginn sjálfan. Í litlu samfélagi eins og okkar eru áhrif slíkra ákvarðana bæði mælanleg og raunveruleg og birtast í betri líðan, aukinni starfsgetu og minna álagi á heilbrigðiskerfið.

Í nýju ári felast því ekki aðeins óskir um betra líf, heldur einnig raunveruleg tækifæri til að byggja upp heilbrigðara samfélag með skýrari fókus á forvarnir og betri líðan fyrir alla.

Höfundur er læknir.