Reykja­vík – nor­ræn, en samt ekki ,,skandinavísk“

Það er freistandi að setja Reykjavík í sama flokk og helstu borgir Skandinavíu. Hún er höfuðborg á norðurslóðum, með stekt velferðarsamféla,nálægð við hafið og öflugt menningarlíf miðað við stærð. Samt upplifa margir að Reykjavík sé öðruvísi en borgir á borð við Kaupmannahöfn, Stokkhólm og Ósló. Munurinn liggur ekki í einu atriði heldur samspili: jarðhitinn, ljósið, smæðin og nándin við landslagið móta borgarlífið með öðrum hætti en víða austar.

Í skandinavískum höfuðborgum er oft sterk tilfinning fyrir samfelldri borgarmynd. Skipulagið er reglufast, hverfin skýr og söguleg þróun borgarinnar sýnileg í byggðinni. Reykjavík er yngri og samsett úr mörgum tímabilum sem standa hlið við hlið: gömul timburhús,bárujárn, fyrir og eftir stríð og ný þéttingarverkefni. Hvernig borgin er saumuð saman.Fyrir suma er það gallað, en fyrir aðra er það einmitt hluti af sjarma borgarinnar: hún er ekki ,,fullkomlega mótuð“ , heldur persónuleg og í stöðugri þróun.

Jarðhitnn er svo sérkapítuli. Hann er ekki bara tæknileg lausn í hitaveitunni, heldur hluti af daglegu lífi. Sundlaugin er meira en staður til að synda: hún er félagslegt rými þar sem fólk hittist,spallar og heldur tengslum. Heitu pottarnir gegna, að vissu leyti, hlutverki torga og kaffihúsa. Í mörgum skandinavískum borgum er almenningsrýmið byggt upp í kringum torg, götur og hjólreiðar. Í Reykjavík fær vatnið líka þetta hlutverk.

Smæðin skiptir einnig máli. Miðbærinn er gangfær og nálægur, og það er auðvelt að „rekast á“ fólk. Borgin er lítil í alþjóðlegum samanburði, en samt með borgarlegri breidd: tónleikar, sýningar og mannlíf eru oft innan seilingar. Skandinavískar höfuðborgir eru almennt stærri og hraðari, og þar skapast oft meiri fjarlægð milli fólks og hverfa. Í Reykjavík er nálægðin sterkari – bæði í rýminu og í samskiptum.

Ljósið setur síðan sitt mark. Bjartar sumarnætur lengja daginn og kalla fram útiveru, viðburði og löng kvöld. Vetrarmirkrið dregur fólk inn í hlýju, menningu og samveru. Þessi árstíðasveifla er áberandi og mótar stemningu borgarinnar frá mánuði til mánaðar.

Að lokum er landslagið aldrei langt undan. Fjöll í sjónlínu, vindurinn og hafið minna stöðugt á að borgin stendur á mörkum hins byggða og óbyggða. Reykjavík er því norræn í gildum og lífshætti, en hún er ekki skandinavísk í klassískum skilningi. Hún er mótuð af jarðhita, ljósi og smæð – og af því að vera aðeins á jaðrinum. Það er ekki veikleiki. Það er sérstaðan.

Höfundur er meðlimur í Flokki fólksins.