Meðal­greiðslur ör­yrkja tæpar 650 þúsund krónur

Vilhjálmur Birgisson, formaður Starfsgreinasambands Íslands, hefur þungar áhyggjur af því að myndast sé öfugur hvati fyrir atvinnuþátttöku launafólks sem greint hefur verið með tímabundna örorku. „Ef smyrja á þessu yfir allt,“ segir Vilhjálmur og vitnar í glæný gögn. Kristján Þórður Snæbjörnsson þingmaður Samfylkingar, áður forseti Alþýðusambands Íslands, hlaut ágjöf frá fyrrverandi félögum sínum í verkalýðsforystunni í tengslum við fyrirhuguð lög um almannatryggingar.

Kristján tilkynnti á Facebook-síðu sinni að í gær hafi annarri umræðu um breytingar á lögum um almannatryggingar lokið. „Kjaragliðnun elli- og örorkulífeyris verður stöðvuð líkt og við í Samfylkingunni sögðum fyrir kosningar. Sanngjörn forgangsröðun fyrir fólkið sem flokkar í stjórnarandstöðu hafa sett sig upp á móti og staðið gegn réttlátri kjarabót fyrir öryrkja og ellilífeyristaka,“ segir Kristján.

Vilhjálmur var fljótur til svara og bendir á að lágmarkstaxtar verkafólks nái ekki að hækka eins og launavísitalan gerir og væru þau umtalsvert hærri ef svo hefði verið. „Þarf þá ekki líka að lögfesta að lágmarkslaun fylgi launavísitölu til að tryggja að ekki verði kjaragliðnun milli lágmarkslauna á íslenskum vinnumarkaði og launavísitölu?“

Vilhjálmur og Sólveig punda á sinn gamla félaga

Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar fylgir í kjölfarið og lýsir sig sammála Vilhjálmi. „Hvenær kemur að því að ríkisstjórnin gerir eitthvað til að bæta erfiða stöðu láglaunafólks sem stritar við að framleiða verðmætin og rogast um með fjársvelt velferðarkerfi á bakinu?“

Vilhjálmur segir, í samtali við Vísi, að nú liggi fyrir ný gögn sem þeim voru nýverið afhent, en um er að ræða útreikninga Benedikts Jóhannessonar stærðfræðingi fyrir Starfsgreinasambandið, Samtök atvinnulífsins og fjármálaráðuneytið:

„Samkvæmt þeim eru meðaltalsgreiðslur þeirra öryrkja sem fá bæði frá TR og lífeyrissjóðum 645.486 kr. á mánuði. Hjá þeim sem eru á endurhæfingarlífeyri er meðaltalið 680.338 kr. á mánuði,“ segir Vilhjálmur. Hann bætir því við að meðaltöl séu eitt: „Sumir eru langt yfir þessum tölum – en fjölmargir eru verulega undir þeim. Meðaltal segir ekki alla söguna. Það sem skiptir máli er staða þeirra sem eru neðst.“

Öfugur hvati myndast

Vilhjálmur minnir á að til samanburðar megi minna á að lægsti taxti hjá Starfsgreinasambandinu og Eflingu er í dag 476.093 kr. á mánuði.

„Ef við ætlum að tala um réttlæti, þá byrjum við neðst. Þetta eru nýjustu tölur sem koma beint frá Tryggingastofnun.“

Ástæðan fyrir því að verið er að reikna þetta út fram og til baka er hugmynd um að stofna nýjan örorkusjóð en ástæðan er sú að kerfið er ósanngjarnt; lífeyrisgreiðslur leggjast miklu þyngra á verkamannasjóði en aðra.

„Þar er örorkubyrðin langmest en réttindin 15 prósentum lakari en í öðrum lífeyrissjóðum þrátt fyrir sama iðgjald. Að öryrkjum fjölgi svona skart má að einhverju leyti rekja til þess að verkamannavinna er erfiðisvinna og slítandi. En við höfum einnig áhyggjur af því að ef lágmarkslaun á vinnumarkaði eru öfugu megin hryggjar við bætur þá myndast ekki sá hvati sem þarf til að halda fólki á vinnumarkaði.“

Vilhjálmur bendir á, líkt og Ásgeir Jónsson Seðlabankastjóri, að þessu kerfi sé haldið uppi af vinnandi fólki. Og við eyðum ekki sömu krónunni tvisvar.

Staða öryrkja og ellilífeyrisþega afar ólík innbyrðis

Vilhjálmur vill ekki svo mikið sem svara þeim röddum sem saka þá sem vilja hafa á þessu máli skoðun um hreina og klára illsku.

„Menn hafa raunverulegar áhyggjur af því að ef myndast öfugur hvati muni þetta kerfi leiða til þess að öryrkjum muni fjölga. Það bitnar bara á þeim sem hafa lakari réttindi, því það þarf þá að skerða réttindi annarra. Þessir fjármunir verða ekki til í tómarúmi. Það eru skattgreiðendur og vinnandi fólk sem þurfa að standa undir kerfinu. 

Það þarf sannarlega að tryggja að bæði öryrkjar og ellilífeyrisþegar geti framfleytt sér og haldið reisn. En þar þurfum við að fókusera á hópana sem hafa það verst en ekki smyrja þessu yfir alla. Staða öryrkja og ellilífeyrisþega er afar mismunandi. Þetta þarf að rótargreina, finna þennan hóp sem lægst hefur kjörin og honum þarf raunverulega að hjálpa.“

Vilhjálmur segir að það þurfi að taka inn í reikninginn ótal þætti sem hafa áhrif á stöðu fólks, félagslega þætti og réttindi eins og lægri húsaleigu. Hann bendir einnig á síðu skattgreiðenda þar sem fram kemur að einstæðar mæður með þrjú börn þurfi 1,4 milljón krónur í laun til að hafa samsvarandi ráðstöfunartekjur eftir húsnæðiskostnað og þær hafa nú í gegnum bótakerfið.

„Þetta eru háar tölur. Hvert erum við komin?“ spyr Vilhjálmur sem leggur áherslu á að ekki dugi að smyrja þessu yfir allt og alla.