Gildandi kjara­samningar á­vísun á áfram­haldandi verð­bólgu

Þorsteinn var til viðtals í Sprengisandi á Bylgjunni í dag. Hann fór um víðan völl og ræddi Evrópusambandið, stöðu sína innan Viðreisnar, jafnlaunavottun, umhverfismál og margt annað. Viðtalið er að finna hér að neðan í heild sinni.

Þorsteinn segist hafa hætt í Viðreisn vegna þess að hans mati hafi flokkurinn verið búinn að færa sig of langt til vinstri. Hann hafi lengi verið gagnrýninn innan flokks en ákveðið að lokum að segja sig úr flokknum.

Leist ekki á vinstri-Viðreisn

„Það að mér hafi ekki líkað stefnan þýddi ekki endilega að ég hefði réttara fyrir mér en aðrir. Það sem heillaði mig við flokkinn á sínum tíma, þegar ég gekk til liðs við hann, var að þetta væri miðhægri frjálslyndur flokkur sem væri laus við ýmsar kreddur sem oft hafa fylgt pólitíkinni í gegnum tíðina, og hefði í raun og veru tækifæri til þess að breyta en væri með ríka og sterka áherslu á frjálst markaðshagkerfi, öflugt atvinnulíf og svo framvegis en um leið auðvitað bara ríka ábyrgð gagnvart samfélaginu, velferðarkerfinu okkar og svo framvegis,“ sagði hann í Sprengisandi á Bylgjunni í dag.

Hann segist hafa fagnað því að flokkurinn hafi verið búinn að færa sig aftur til hægri í kosningabaráttu sinni fyrir síðustu alþingiskosningar en samstarfið sem þau hafi farið í hafi kannski ekki verið í takt við það. Hann segist hafa áhyggjur af tengingu öryrkjabóta við launavísitölu og að við séum í ógöngum í húsnæðismálum.

„Við erum að leggja höfuðáherslu á að allur stuðningur hins opinbera, niðurgreiðslur af hverju tagi sem þær eru, séu að færast yfir á leigumarkað á meðan að yfir 90 prósent íbúa landsins vilja búa í eigin húsnæði. Það hafa ekki allir ráð á því en hérna, en við eigum þá að minnsta kosti að reyna að beina stuðningnum eins mikið og við getum. Eins og það var hér áður fyrr, að vaxtabætur séu skilvirkt tæki.“

Flestir vilji eiga en ekki leigja

Þorsteinn segir að í dag sé það þannig að einstaklingur sem kaupir sér íbúð, sé með tekjur undir meðaltekjum, fái ekki krónur í vaxtatekjur. Það sé ekki endilega við ríkisstjórnina að sakast en þetta sé stefna sem hafi verið unnið eftir síðustu fimmtán ár.

„Mér finnst hún bara skrambi vitlaus af því að þar sem við sjáum að þegar komið er á efri árin, sérstaklega fyrir tekjulægri hópinn, er það sem skilur virkilega á milli afkomu fólks þegar komið er inn á eftirlaun hvort það átti húsnæði sitt eða ekki.“

Þegar börnin fara getur fólk í þessari stöðu minnkað við sig og þannig tekið út fjármagn en þegar fólk er á leigumarkaði breytist ekkert. Þegar börnin fari minnki ef til vill stuðningur en allur kostnaður haldist sá sami. Ríkið sé þannig að ýta þeim sem eru á einhvers konar stuðningi á leigumarkað.

„Mér finnst þetta bara út frá velferðaráherslum heimskuleg ráðstöfun og ég skil eiginlega ekki hvernig við höfum villst svona augljóslega af leið í þessu. Ég held að við ættum að stokka kerfið upp.“

Þétting kosti mikið

Þorsteinn gagnrýnir sömuleiðis að niðurgreidd leigufélög séu í forgangi í húsnæðisuppbyggingu. Það skekki leikinn á húsnæði gagnvart fólki sem vill kaupa sína eign, því flestir vilji það. Hann segir margt hafa breyst á fasteignamarkaði og ein leið til að bregðast við hærra veðri sé að minnka einingarnar en höfuðborgarsvæðið hafi hratt þróast frá útvexti í þéttingu. Þétting sé dýr því það þurfi að rífa annað og það sé ekki heppilegur kostur fyrir fyrstu kaupendur. Þorsteinn segir einnig að það væri betra ef hlutdeildarlán giltu einnig fyrir eldra húsnæði, ekki bara nýtt húsnæði.

Hvað varðar verðlag og verðbólgu og hátt verð fyrir húsnæði segir Þorsteinn að það verði að skoða íslenskt hagkerfi í langri tímalínu, það sé svo óstöðugt. Það sé sterk fylgni á milli launastigs og fasteignaverðs.

Kjarasamningar gætu losnað í haust standist ákvæði um verðbólgumarkmið ekki. Hvað varða áhyggjur verkalýðsfélaga af því segir Þorsteinn að kjarasamningarnir hafi verið kynntir undir nafni stöðugleika. Þeir séu að skila þeirri hækkun launavísitölu sem búast mátti við og þeirri verðbólgu sem búast mátti við. Hann segir að ef verkalýðsforystan vilji lækka verðbólgu verði að breyta því hvernig þau nálgast kjarasamningagerð.

„Það er algjörlega í höndum verkalýðsforystunnar að breyta þessum leik. Þetta er ekki þrýstingur frá atvinnurekendum, að hækka laun um sex til sjö prósent. Þetta er hins vegar afleiðing þeirrar stefnu sem að við höfum elt núna. Við vorum náttúrulega miklu verri fyrir þjóðarsátt á sínum tíma en við náðum einhvern veginn aldrei að laga okkur almennilega að svona efnahagslegum veruleika og fyrir vikið höfum við hækkað launameðaltalið um 6,5 prósent á ári síðustu 30 ár. Við erum með meðalverðbólgu upp á 4,5 prósent og við erum með framleiðniaukningu með svigrúm upp á sirka tvö prósent.“

Getum skapað betri aðstæður með öðru vinnumarkaðsmódeli

Þorsteinn segir þetta svo augljóst að það sé „geðveiki að halda hinu áfram.“

„Það er ekki hægt að horfa á reynsluna og halda að þetta virki eitt skipti enn eða hvað þá áfram veginn og ég held að það sé bara lykilatriði alveg sama hvaða leið við veljum, hvort að við á endanum myndum velja annan gjaldmiðil eða halda áfram með krónu. Við getum skapað okkur miklu lægra vaxtastig og miklu lægri verðbólguþrýsting með því að taka vinnumarkaðslíkanið okkar í gegn og semja eins og fólk gerir í nágrannalöndum okkar.“

Hann segir þetta þurfa að vera forgangsatriði. Útflutningsgreinar sem hafi verið aftengdar þessum veruleika hafi dafnað vel í gegnum tíðina. Laun í stóriðju séu til dæmis ekki há og hugverkagreinar á Íslandi hafi verið í ótrúlegri sókn síðustu tíu ár. Hann nefnir í því samhengi Oz og Marel og Össur og það sé að verða ein stærsta útflutningsstoð Íslands í dag. Þarna sé að baki stuðningskerfi sem virki en hann segist skynja efa hjá stjórnvöldum um það hvort það eigi að halda áfram á þeirri braut.

Þorsteinn segir að ef það eigi að rjúfa kjarasamninga í haust til að bæta launahækkanir sé aðeins verið að festa verðbólguna enn frekar í sessi.

„Skynsamlegast í þessari stöðu væri, eins og stundum er nú gert þegar að hérna við erum að stefna í óefni, að stoppa við og segja: „Heyrðu, ættum við að hérna, segja upp kjarasamningunum og reyna að stoppa verðbólguna með kjarasamningunum,“ segir Þorsteinn og að frekar ætti þá að semja um lægri launahækkanir en áætlaðar eru.

„Það á ekki að koma nokkrum manni á óvart að við séum föst í 4 til 5 prósent af verðbólgu.“

Hann segir aðgerðir ríkisstjórnarinnar ekki hjálpa og að utanaðkomandi áföll, eins og stríð í Íran, séu regluleg og viðbúin.

„Við þurfum auðvitað að skapa okkur svigrúm í gegnum kjarasamninga til þess að geta tekist á við þá. Kjarnaskilaboðin eru alltaf bara þau sömu: Kaupmáttaraukningin okkar er það sem máli skiptir og hún verður aldrei meiri heldur en framleiðniaukningin okkar. Það er það sem reynslan sýnir okkur. Við getum hækkað launin um tíu prósent eða 20 prósent eða 30 prósent. Veldu þér tölu, þú ert bara að velja þér verðbólgu. Kaupmáttaraukningin verður alltaf þessi eitt til tvö prósent á ári sem að er bara veruleikinn sem við höfum búið við um áratugaskeið og það er alveg með ólíkindum að við skulum ekki hafa lært af því enn þá.“