Fjár­festing sem sparar milljarða

Það er staðreynd að börn á aldrinum 10-12 ára falla á milli kerfa. Á þessum aldri eru þau komin upp á miðstig grunnskólans og eru orðin of gömul fyrir frístundaheimilin en ekki orðin raunverulegur markhópur félagsmiðstöðvanna. Afleiðingin er sú að enginn innan kerfisins ber skýra ábyrgð á þessum hópi.

Það sést skýrt í niðurstöðum Íslensku æskulýðsrannsóknarinnar að þegar börn færast upp á miðstig grunnskóla versnar líðan hjá hluta hópsins, einelti eykst og félagsleg tengsl veikjast. Að sama skapi kemur það ótvírætt fram í alþjóðlegum rannsóknum að snemmtæk íhlutun á þessum aldri skilar mestri samfélagslegri arðsemi. Þrátt fyrir það hefur þjónusta borgarinnar við þennan hóp ekki þróast í takt við þörfina.

Stór hópur barna getur ekki tekið þátt

Þjónustan byggir að stórum hluta á því að börn mæti sjálf. Þá er aðgengi oft háð staðsetningu og tíma. Starfið er ekki alltaf í beinu framhaldi af skóladeginum, sem gerir þátttöku óraunhæfa fyrir stóran hóp barna. Það þýðir oft að þau sem þurfa mest á þjónustunni að halda eru líklegust til að detta út úr henni.

Þetta er kerfislæg skekkja sem verður til þess að við missum af tækifærinu til að grípa inn í á þeim tímapunkti sem skiptir mestu máli, þegar vandinn er enn viðráðanlegur og lausnin ódýrari. Í stað þess að mæta börnum þar sem þau eru bíður kerfið eftir því að vandinn stækki en þá er hann orðinn margfalt dýrari.

Í Reykjavík eru um 13–15 þúsund börn á aldrinum 10–12 ára. Ef borgin myndi fjárfesta markvisst í auknu félagsmiðstöðvastarfi fyrir þennan hóp, með meiri mönnun, lengri opnunartíma og markvissari nálgun má áætla að kostnaðurinn sé um 80–120 þúsund krónur á hvert barn á ári. Það þýðir heildarfjárfestingu upp á um 1–1,5 milljarð króna árlega miðað við rekstrarkostnað frístundastarfs sveitarfélaga.

Borgin þarf ekki „að leysa allan vandann“

Ef við bætum við nauðsynlegri styrkingu fyrir 13–16 ára og byggjum upp raunverulega þjónustu fyrir 16–18 ára innan hverfa, erum við að tala um 1,5–2 milljarða króna á ári.

Samkvæmt norrænum og alþjóðlegum hagfræðilegum greiningum getur það kostað samfélagið 50–100 milljónir króna þegar einstaklingur fellur varanlega út af vinnumarkaði. Þegar tekið er tillit til aukins kostnaðar í heilbrigðis- og félagsþjónustu getur heildarkostnaður farið upp í 150–200 milljónir króna á ævinni.

Þetta þýðir að Reykjavík þarf ekki að „leysa allan vandann“ til að fjárfestingin borgi sig.

Ef markviss uppbygging þjónustu kemur í veg fyrir að 15–20 ungmenni á ári fari í alvarlegan vanda eða detti út úr námi og virkni, þá er sparnaðurinn þegar orðinn 1–3 milljarðar króna til lengri tíma litið. Það er innan við 0,2% af hverjum árgangi.

Höfum við efni á að sleppa þessu?

Með öðrum orðum: ef aðgerðirnar virka fyrir örlítið brot hópsins, þá borga þær sig. Það er kjarni í málsins.

Gögnin segja okkur hvar vandinn byrjar. Þau segja okkur hvaða hópur er viðkvæmastur. Og þau segja okkur að snemmtæk íhlutun virkar. Tölurnar sýna okkur að því fyrr sem gripið er inn í, því lægri verður kostnaðurinn síðar.

Við stöndum frammi fyrir vali.

Við getum haldið áfram að bregðast við þegar vandinn er orðinn dýr, með auknum kostnaði í skólakerfi, heilbrigðisþjónustu og félagsþjónustu. Eða við getum fjárfest fyrr þar sem áhrifin eru mest og kostnaðurinn lægstur. Reykjavík hefur efni á að gera þetta. Spurningin er hvort við höfum efni á að sleppa því.

Höfundur skipar 6. sæti á lista Viðreisnar í Reykjavík.