Fyrrum for­sætis­ráð­herra Noregs vill þjóðar­at­kvæði um aðildar­við­ræður

„Við ættum að halda þjóðaratkvæði um hvort hefja eigi aðildarferlið strax á næsta ári,“ sagði Bondevik í viðtali við Nettavisen. Bondevik vill fara sömu leið og Ísland og leggur til tvær atkvæðagreiðslur.

Á árunum frá seinni heimsstyrjöld hefur forsætisráðherraembættið oftast fallið í hlut Verkamannaflokksins en Bondevik var formaður Kristilega þjóðarflokksins og er því, að Ernu Solberg frátalinni, sá forsætisráðherra, sem ekki kemur úr flokksröðum Verkamannaflokksins, sem lengst hefur setið í embætti. Bondevik leiðir í dag Óslóarmiðstöðina, félagasamtök með frið og mannréttindi á heimsvísu að leiðarljósi.

Þjóðin hefur tvisvar áður hafnað aðild

Noregur hefur áður stigið í vænginn við Evrópusambandið en aðildarsamningur var lagður í þjóðaratkvæði árin 1972 og 1994. Bondevik talaði fyrir nei-hliðinni í bæði skiptin en óreiða á alþjóðasviðinu síðustu ár hefur nú endurmótað afstöðu Bondevik, sem orðinn er 78 ára gamall.

„Öll alþjóðasviðsmyndin hefur breyst. Ég trúi því að óháð því hver verði forseti Bandaríkjanna í framtíðinni þurfi Evrópa að standa meira á eigin fótum, bæði hernaðarlega og pólitískt.“

Bondevik er reynslumikill í utanríkismálum en hann hefur einnig gegnt embætti utanríkisráðherra Noregs.

„Því miður eru nágrannar okkar í Rússlandi mjög árásargjarnir. Það ríkti friður í mörg ár en það hefur nú breyst,“ segir Bondavik. Þá séu Kína og Bandaríkin einnig að máta sig við ný hlutverk og til þess verði að líta.

„Þetta verður að taka með í reikninginn. Ég trúi því að Noregur ætti að hjálpa til við að styrkja Evrópu með því að gerast meðlimur“

Bondevik horfir til þess sem á sér stað hérlendis og vísar til þess að Noregur gæti brátt orðið eina ríki Norðurlandanna sem stendur utan ESB, en eins og lesendum er eflaust kunnugt um verður þann 29. ágúst næstkomandi haldin þjóðaratkvæðagreiðsla hérlendis um hvort ganga skuli til samningaviðræðna við ESB.

„Noregur má ekki enda aftast í röðinni,“ segir Bondevik. Það sé þess vegna sem drífa þurfi ferlið af stað í Noregi.

„Nú þegar öll ríki Norðurlandanna eru komin í NATO, og ef öll hin ganga í Evrópusambandið, mun Noregur verða einn eftir. Ég trúi því að með öll ríki Norðurlandanna saman bæði í NATO og ESB getum við virkilega bætt einhverju við þessi samtök.

Ein og sér erum við nokkuð lítil, en samanlagt sem fimm lönd erum við heilt heimssvæði – og við deilum mörgum sameiginlegum gildum,“ bendir Bondevik á.

Í umfjöllun Nettavisen er rifjað upp að þjóðaratkvæðagreiðslurnar tvær sem Noregur hefur haldið um aðild hafa verið nokkuð jafnar. Árið 1994 sögðu 52,2 prósent nei og 1972 sögðu 53,5 prósent nei. Í fyrri atkvæðagreiðslunni var Bondevik leiðtogi ungliðahreyfingar flokksins og í þeirri seinni var hann orðinn formaður flokksins.

„Ég barðist gegn aðild af ástríðu, og með góðum rökum, bæði skiptin.“

Bondevik viðurkennir að það séu gild rök bæði með og á móti.

„Ég tók fram 1994 að ég væri ekki hundrað prósent á móti, heldur meira svona 60 til 70 prósent á móti og 30 til 40 prósent fylgjandi,“ segir Bondavik. Nú hafi hlutföllin hins vegar snúist við.

Þá hafi margt af því sem hann hafi óttast fyrir þrjátíu árum ekki ræst. Hann hafi óttast að ESB myndi takmarka stefnu Noregs í loftslagsmálum en í dag hafi það snúist við og ESB sé með metnaðarfyllri stefnu en Noregur. Þá hafi hann haft áhyggjur af því að þróun sambandsins yrði á þá leið að þau myndu tapa rödd sinni á alþjóðavettvangi og vera neydd til að tala einni röddu. Það hafi einnig ekki ræst. Áhyggjur hans af því að ríki töpuðu yfirráðum yfir peningastefnu sinni hafi einnig ekki ræst þar sem mörg ríki haldi enn í sjálfstæða mynt í stað þess að taka upp evru.

Þegar kemur að spurningunni um yfirráð yfir auðlindum segir Bondevik að aðeins samningaviðræður geti gefið skýr svör og þess vegna verði að halda þjóðaratkvæðagreiðslu.

Afstaða forsætisráðherrans fyrrverandi hefur fallið í grýttan jarðveg hjá Nei-hreyfingunni í Noregi sem segir það barnatrú að halda að það sé um eitthvað að semja við Evrópusambandið.

Núverandi ríkisstjórn Noregs, sem leidd er af Jonas Gahr Störe, leiðtoga Verkamannaflokksins, hefur ekki á stefnuskrá sinni að ganga til aðildarviðræðna við ESB. Síðast var gengið til þingkosninga í landinu árið 2025.