Píratar: Rödd mann­réttinda í 12 ár

Við erum stödd á undarlegum stað þar sem það er orðið að kosningamáli hjá nokkrum flokkum í Reykjavík að skera niður í mannréttindamálum. Því hefur verið haldið fram að mannréttindi séu málefni sem eigi ekki heima á sveitarstjórnarstiginu, en við í Pírötum erum því hjartanlega ósammála, eins og vera okkar í borgarstjórn ber vitni um. Píratar hafa átt sæti í meirihluta síðastliðin tólf ár sem hefur gefið okkur einstakt tækifæri til þess að koma grunnstefinu í okkar stefnu, mannréttindum, á dagskrá. Hér ætlum við að stikkla á stóru um það helsta sem að Píratar hafa gert í mannréttindamálum í Reykjavík.

Málefni innflytjenda og andrasismi

Grunnforsenda þess að hægt sé að vinna að mannréttindum og jafnrétti (og öllu öðru) er gagnsæi. Til þess að hægt sé að takast á við vanda þarf að vera með áreiðanleg gögn og upplýsingar um vandamálið. Píratar hafa innleitt mannréttindastefnu, lýðræðisstefnu og opið bókhald, sem gerir fólki kleift að átta sig á hvað borgin er að gera og þannig er hægt að vinna betur gegn upplýsingaóreiðu.

Innan Mannréttindaráðs kröfðust Píratar úttektar á rasisma og fordómum innan stofnana borgarinnar sem unnin var af Semu Erlu Serdaroglu og var nýbreytni. Reykjavíkurborg er stærsti vinnustaður landsins og þar vinnur fjöldi fólks frá öðrum menningarheimum sem hefur önnur tungumál en íslensku að móðurmáli. Borgin gæti ekki veitt alla þá margvíslegu þjónustu sem að hún veitir ef ekki væri fyrir liðsauka þessa starfsfólks af erlendum uppruna. Þetta er hópur fólks sem mætir oft miklum fordómum á sínum vinnustað. Þegar fordómar og rasismi fá að viðgangast einangrast þetta fólk og er rænt tækifærinu til þess að vaxa og dafna í íslensku samfélagi. Upplýsingaöflunin sem að þessi úttekt fól í sér er forsenda þess að við getum nú tekist á við rasisma og menningarfordóma innan borgarinnar.

Píratar sátu í stýrihópi sem var leiddur af Sabine Leskopf um mótun stefnu Reykjavíkurborgar og hét upprunalega stefna um málefni innflytjenda og flóttafólks en heitir í dag Fjölmenningarstefna. Þessi stefna er leiðarljós í að tryggja að fjölmenningarleg gildi séu endurspegluð í stefnumótun og þjónustu borgarinnar og af virðingu fyrir framlagi innflytjenda. Fjölmenningarstefnan snýr að því að Reykjavík sé umhverfi sem er hvetjandi og staður þar sem fólk upplifir sig sem verðmætan hluta af samfélaginu, sama hvaða tungumál þau tala, hver menningarlegur bakgrunnur þeirra er eða hvaða trú þau iðka.

Áhrifamiklar breytingar geta í fyrstu sýnst litlar. Píratar stóðu líka með breyttri nálgun í starfslýsingum og starfsauglýsingum borgarinnar. Áður fyrr var nánast undantekningarlaust gerð krafa um hæsta stig íslenskukunnáttu til þess að starfa fyrir borgina, en nú með breyttu fyrirkomulagi eru kröfurnar nákvæmari og betur skilgreindar, og það er ekki lengur meginregla að allir starfsmenn borgarinnar þurfi að tala lýtalausa íslensku enda var sú stefna mjög útilokandi fyrir innflytjendur í Reykjavík og stóð í vegi fyrir því að fólk með ólíkan tungumálabakgrunn gæti lært að fóta sig á Íslandi. Þá kemur fjölmenningarstefnan einnig að því að starfsfólk borgarinnar fái rými til þess að læra íslensku á vinnutíma.

Málefni fatlaðs fólks og aðgengi

Nýlega samþykkt borgarhönnunarstefna, sem Píratar hafa verið drifkrafturinn á bak við, kveður á um mannvæna borg og að vellíðan borgara eigi að vera í forgrunni alls sem gerist í borginni. Borgarhönnunarstefnan kveður á um borg sem er græn, borg þar sem er skjól svo að við getum verið meira úti, borg sem er hönnuð með staði þar sem fólk getur komið saman.

Píratar hafa barist fyrir gæðum og aðgengi í uppbyggingarverkefnum borgarinnar. Fyrsta borgarhönnunarstefna Reykjavíkur er mikilvægt skref í að tryggja mannvæna og græna borg með áherslu á gæði en fyrir tilkomu hennar hafa Píratar barist fyrir því að ekkert sé byggt í Reykjavík nema með algilda hönnun í huga sem tryggir aðgengi. Píratar hafa farið fyrir Aðgengis- og samráðsnefnd í málefnum fatlaðs fólks. Þar fengum við meðal annars í gegn skynvæn rými á borgarhátíðum. Þetta var fyrst gert sem tilraunaverkefni á þessu kjörtímabili og er núna orðinn fastur liður í borgarhátíðum.

Stafræn umbreyting borgarinnar er líka verkefni sem Píratar hafa verið drifkrafturinn í og snýr meðal annars að því að auka aðgengi að þjónustu borgarinnar.

Við komum líka á fyrsta aðgengisfulltrúa borgarinnar sem fastráðinn starfsmann Mannréttindaskrifstofu Reykjavíkurborgar og var sú aðgerð hluti af Græna planinu sem er heildarstefna Reykjavíkurborgar og voru Píratar leiðandi í sköpun og innleiðingu hennar. Það sem við viljum gera næst er að fjölga aðgengisfulltrúum og sjá til þess að hönnun komi inn á fyrstu skrefum og að borgin fái rými til frumkvæðis í uppfærslu aðgengis, meðal annars í skólum borgarinnar óháð því hvort að skólinn sé með nemenda með aðgengisþarfir eins og er.

Málefni hinsegin fólks

Píratar hafa staðið fyrir þjónustusamningum við Samtökin 78. Við höfum líka stutt við Hinsegin félagsmiðstöðina, sem veitir öruggari rými fyrir hinsegin unglinga, en sú þjónusta er ekki bara fyrir reykvíska unglinga, heldur hinsegin unglinga óháð búsetu. Píratar sjá Hinsegin daga sem samofin hluta borgarinnar, sem borginni ber að styðja fjárhagslega og Hinsegin dagar eru núna skildgreindir sem borgarhátið, þannig að borgin tileinkar sérstakt rými innan borgarlandsins og sérstakan tíma á árinu fyrir sýnileika hinsegin fólks.

Við höfum komið á þemafundum í Mannréttindaráði, þar sem við horfum til dæmis á málefni eldri borgara út frá hinsegin gleraugum. Fyrsta kynslóðin sem barðist fyrir réttindum hinsegin fólks er núna að komast á þann aldur sem þarf meiri þjónustu og þess vegna þarf að huga að aukinni fræðslu til að tryggja að þjónusta við aldraða sé ávallt hinseginvæn svo að baráttukynslóðin komi inn í rými þar sem að þau upplifa öryggi.

144 vinnustaðir hafa hlotið Regnbogavottun Reykjavíkur hingað til, sem þýðir að 5.618 einstaklingar og 144 vinnustaðir hafa fengið fræðslu um hinsegin málefni. Regnbogavottunin var innleidd í stjórnartíð Pírata og er gerð til þess að tryggja að Reykjavíkurborg sé hinseginvænn vinnustaður.

Ákveðnir flokkar hafa gert sér mat úr leiðbeiningum sem borgin gaf út um barnaafmæli. Um er að ræða skjal sem að foreldrar og skólar geta nýtt sér til ráðgjafar um hvernig haga megi bekkjarafmælum á máta sem er inngildandi gagnvart trans og sérstaklega kynsegin börnum. Þessar leiðbeiningar voru gerðar til þess að svara ákalli frá foreldrum og skólum eftir að lög um kynrænt sjálfstæði voru samþykkt á Alþingi. Slíkar aðgerðir tryggja inngildingu trans barna og eru hluti af fyrirbyggjandi nálgun gegn fordómum og vanlíðan barna og ungmenna sem annars væri viðkvæm fyrir einangrun og útilokun með alvarlegum afleiðingum sem kunna leiða til hærri tíðni sjálfsskaða og sjálfsvígshugsanna. Þessi inngilding hefst í leik- og grunnskólum og við erum stolt af því að standa á bak við hana.

Áhersla okkar á réttindi hinsegin fólks samtvinnast við aðrar áherslur okkar. Sem dæmi má nefna skaðaminnkun, en við höfum staðið fyrir því að skaðaminnkandi úrræði geri ráð fyrir kvárum, trans konum og trans körlum. Skaðaminnkandi úrræði fyrir trans fólk verður að vera á forsendum trans fólks. Allt of oft er lenskan hér á Íslandi að tilraunir til inngildingar byrji og endi með breyttu orðalagi. Orðum þurfa að fylgja aðgerðir til að tryggja að raunverulegar breytingar festast í sessi. Skaðaminnkandi úrræði eru oft kynjuð, það eru sitt hvor úrræðin fyrir karla og konur, og það eru ríkar ástæður fyrir því, en það skilur eftir sig þörf á því að það úrræði séu hönnuð með öll kyn í huga.

Málefni heimilislausra og skaðaminnkun.

Skaðaminnkun er málefni þar sem Píratar hafa verið brautryðjendur. Skaðaminnkun byggir á þeirri hugmyndafræði að sama hvar við erum stödd í lífinu eða hvað við erum að glíma við, þá erum við öll manneskjur og að þegar við leitum eftir þjónustu hjá yfirvöldum þá eigi að nálgast okkur sem manneskjur, ekki sem vandamál.

Árið 2019 komu Píratar að fyrstu stefnu Reykjavíkurborgar um málefni heimilislausra. Við vinnum út frá hugmyndafræði húsnæði fyrst (e. housing first) sem byggir á þeirri hugmynd að til þess að geta aðstoðað manneskju þá þarf hún fyrst að hafa þak yfir höfuðið. Öruggt húsnæði er forsenda fyrir því að hægt sé að takast á við önnur vandamál, svo sem fíknivanda. Út frá þessari stefnu sprettur margt og má þar á meðal nefna Grettistak sem er endurhæfing fyrir fólk með félagslegan vanda vegna vímuefnaneyslu, en einnig skaðaminnkandi nálgun í þjónustu borgarinnar.

Skaðaminnkun er margslungið fyrirbæri en ein birtingarmynd hennar sem við höfum staðið fyrir er að borgin gerir þjónustusamninga við ýmis skaðaminnkandi verkefni og úrræði. Þetta hefur meðal annars falið í sér að byggja upp þjónustu og úrræði fyrir fólk sem er í virkri neyslu. Þetta er mikil stefnubreyting og réttarbót frá því sem áður var, að fólk þurfti að vera vímulaust til þess að fá aðstoð, en sú stefna kom oft í veg fyrir að fólk í erfiðum stöðum fengi þá aðstoð sem það þurfti. Þessi útvíkkun stefnu tryggir að þjónusta borgarinnar mætir fólki þar sem það er statt og á þeirra eigin forsendum. Þannig gerist varanlegur bati, þannig björgum við mannslífum.

Einn hópur sem Píratar hafa sérstaklega staðið vörð um eru karlmenn með fíknivanda, en þetta er stór hópur fólks sem sækja nauðsynlega þjónustu borgarinnar og hefur oft lítið sem ekkert tengslanet en var áður ýtt til hliðar af kerfinu.

Píratar hafa líka verið stuðningsmenn Flotans, flakkandi félagsmiðstöðvar, sem forvarnarúrræði sem er á forsendum þeirra sem það varðar, frekar en að byggja á forræðishyggju sem ýtir undir ótta. Þetta er grunnstef í okkar stefnu og nálgun.

Að lokum

Eins og við höfum farið yfir hér hafa Píratar ekki setið auðum höndum í borgarstjórn. Mannréttindi eiga svo sannarlega heima á sveitarstjórnarstiginu eins og alls staðar. Píratar hafa í tólf ár verið sterkasta rödd mannréttinda í borgarstjórn Reykjavíkur. Þetta er vinnan sem að við höfum unnið hingað til í þágu mannréttinda og nú biðjum við ykkur um endurnýjað umboð til þess að halda þessari vinnu áfram.

Höfundar eru bæði hinsegin róttæklingar og skipa 3. og 6. sæti á lista Pírata í Reykjavík.