Þorum við að banna Airbnb eða erum við líka siðferðislegir hugleysingjar?

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra sagði á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 26. september að úrskurðum alþjóðadómstóla bæri að hlíta, „og ekki aðeins þegar stjórnvöldum í einstökum ríkjum líkar niðurstaðan“. Hún talaði um siðferðislega hugleysingja og uppskar lof fyrir. En hugrekki í ræðustól dugar skammt ef því er ekki fylgt eftir heima. Nú reynir á.

Þann 8. september lýsti Ísland því yfir, ásamt ellefu öðrum ríkjum, að það hygðist takmarka vöruviðskipti við landtökubyggðir Ísraels, Það er skref í rétta átt og því ber að fagna. En skrefið er stutt. Bannið nær í rauninni aðeins yfir döðlur, vín og snyrtivörur, sem vega lítið í viðskiptum okkar.

Alþjóðadómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu í júlí 2024 að hernám Ísraels í Palestínu er ólöglegt, að Ísrael beri að binda enda á ólöglega viðveru sína, hætta tafarlaust allri nýrri landtöku, flytja alla landtökumenn, ríflega 700.000 talsins, á brott og að ríki skulu koma í veg fyrir viðskipta- og fjárfestingartengsl sem stuðla að því að viðhalda hernáminu.

Á sama tíma liggur fyrir Mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna uppfærð skýrsla, dagsett 25. september. Þar eru 214 fyrirtæki skráð vegna starfsemi sem tengist landtökubyggðunum. Þar er enginn greinarmunur gerður á döðlum eða gistinóttum. Á listanum eru Airbnb, Booking.com, Expedia og Tripadvisor sem öll hagnast á viðskiptum við landtökubyggðirnar. Þetta eru sömu fyrirtæki og íslensk ferðaþjónusta reiðir sig töluvert á.

Alþjóðadómstóllinn kveður á um hvað ríkjum ber að gera og er almennt litið svo á meðal lögfræðinga í kjölfar álitsins að fyrirtæki verði að draga sig út eða hætta starfsemi sem þjónustar, fjármagnar eða byggir upp innviði á hernumdu svæðunum, vilji þau komast hjá hlutdeild í fyrirkomulagi sem viðurkennt er á alþjóðavettvangi að sé ólöglegt. Skýrslan segir: ríki skulu virða skyldur sínar, einnig þegar kemur að reglum um fyrirtæki sem lúta lögsögu þeirra.

Ísland situr í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna, sama ráðið og óskaði eftir þessum gagnagrunni um fyrirtæki sem brjóta alþjóðalög. Okkur ber því siðferðisleg skylda að taka á þessu máli heima fyrir. Ég geri mér grein fyrir að það er ekki hægt að banna þessi fyrirtæki á Íslandi á einni nóttu en ætlum við að fylgja alþjóðalögum, eða aðeins þeim hluta sem kostar okkur ekkert? Nú verður utanríkisráðherra að fylgja eftir með hugrétti og sýna í verki að við tökum alþjóðalög alvarlega. Ef okkur er alvara þá þurfum við að ganga lengra og krefjast þess að fyrirtækin láti af stuðningi við landtökubyggðirnar ellegar eiga von á banni á Íslandi. Annars höldum við einfaldlega áfram að grafa undan þeim alþjóðastofnunum sem ráðherrann undirstrikaði í ræðu sinni að við, sem smáríki þyrftum að vernda.

Höfundur er sérfræðingur um þróunar- og öryggismál.