Fjöl­miðla­nefnd í stað Al­þjóða­heil­brigðis­mála­stofnunarinnar

Til er stofnun sem heitir Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin og er stofnun innan Sameinuðu þjóðanna. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin sér m.a. um læknisfræðilegt greiningarkerfi (ICD) sem heilbrigðisstarfsmönnum hér á landi ber lagaleg skylda til að nota. Ef taka þarf upp nýjar læknisfræðilegar greiningar fer fram vinna hjá Alþjóðheilbrigðismálastofnuninni sem skilgreinir þá nýja sjúkdómsgreiningu. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin ákvað á sínum tíma að taka ekki upp skjáfíkn eða aðrar slíkar fíknir, nema Gaming Disorder, tölvuleikjaröskun. Vinnan var alþjóðleg og tók mörg ár. Eftir að hafa hlustað á röksemdir starfsmanns Fjölmiðlanefndar sem er með B.A. próf í fjölmiðlafræði þá kvað hann Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina svo í kútinn að við verðum verulega að efast um getu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar til að vinna að heilbrigðismálum. Starfsmaður Fjölmiðlanefndar sagði:

„Þetta [skjáfíkn] er svo sem ekki á lista yfir fíknir. En svo er spurningin: Erum við ekki farin að upplifa þetta dálítið sem skjáfíkn? Og ef við hlustum svolítið á innsæið þá held ég að við séum alveg farin að sjá ansi mörg merki um það.“ (1)

„Og þegar við erum að tala um skjáfíkn, fíknin sem er ekki á lista yfir fíknir og það má aldrei segja þetta. Nú við ætlum að tala um fílinn í herberginu sem má ekki kalla fíl.“ (2)

Greiningarkerfi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar er bara listi! Eftir allt mitt sálfræðinám kemur í ljós að þetta læknisfræðilega greiningarkerfi sem á að ná yfir alla sjúkdóma er ómerkilegur listi sem byggir ekki á innsæi almennings. Eftir þessi ummæli stórefast ég um að við eigum að treysta lengur á Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina um læknisfræðilegar greiningar.

Mín tillaga er því: Úr því að einn starfsmaður Fjölmiðlanefndar getur leyst af fjölda manna með heilbrigðismenntun sem tóku þátt í margra ára vinnu af hverju látum við ekki Fjölmiðlanefnd taka yfir starfsemi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar og laga þennan ICD-lista? Segjum okkur bara úr Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni, hættum við þetta greiningarkerfi – ég meina lista – og látum Fjölmiðlanefnd um að skilgreina hvað eru sjúkdómar. Þá spörum við okkur fjárútlát til Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Með tíð og tíma gætum við svo ráðið fólk útskrifað í fjölmiðlafræði sem lækna, hjúkrunarfræðinga, sálfræðinga og aðra heilbrigðisstarfsmenn. Þetta myndi stórspara fé því menntun heilbrigðisstarfmanna er dýr. Ég vil líka benda á að ýmsar læknisfræðilegar skoðanir (t.d. krabbameinsskimun, ristilspeglun, heilaskönnun) mætti leysa af með innsæi því innsæi kostar ekki neitt.

Það er sem betur fer mikil sátt í samfélaginu um frammistöðu Fjölmiðlanefndar. Fjölmiðlanefnd gefur alltaf skýrar og greinargóðar upplýsingar eins og að skjáfíkn sé bara víst fíknisjúkdómur. Þetta er til fyrirmyndar því það er alltaf best – eins og Fjölmiðlanefnd veit – að hafa ein skýr sönn skilaboð í fjölmiðlum. Vandinn hefst þegar almenningur fær mörg sjónarmið og þarf að taka afstöðu. Þess vegna erum við svo þakklát að Fjölmiðlanefnd hafi tekið rétta afstöðu og sleppt okkur við mismunandi sjónarhorn í þessum skjánotkunarmálum. Mikið væri nú gott ef nefndin gæti afgreitt stjórnmálin á sama hátt og leiðbeint okkur um hvað er rétt þar. En sama hvað því líður þá verð ég að leggja til að öll heilbrigðisfræðsla, heilbrigðisaðvaranir og álíka verði sett á ábyrgð Fjölmiðlanefndar. Stjórnmálin mega bíða aðeins. Lýðheilsuhlutverk fjölmiðlanefndar er hins vegar óumdeilt og í það þarf engan menntaðan í lýðheilsu eða heilbrigðismálum til að sjá um það, aðeins fólk sem flytur hina einu réttu skoðun. Ég, eins og almenningur, styð rétta fræðslu til almennings um heilbrigðismál, byggða á innsæi! Enginn heilbrigður maður getur viljað fræðslu um fíknisjúkdóma eða aðra sjúkdóma út frá sjónarmiðum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar.

Landlæknisembættið eða einhver önnur stofnun gæti svo skutlað inn á vefinn hjá sér leiðbeiningum um foreldrastillingar á helstu öppum og forritum sem börn nota á íslensku. Það vantar einfaldar, skýrar leiðbeiningar á íslensku fyrir foreldra sem eru ekki vel tæknilæsir á ensku og það er alveg skiljanlegt að Fjölmiðlanefnd sé of upptekin í heilbrigðismálunum til að standa í svoleiðis.

Að lokum vil ég þakka Fjölmiðlanefnd fyrir að koma með skýrar og vandaðar skilgreiningar á því hvernig á að skilgreina sjúkdóma og rjúfa þar með einokun heilbrigðisstarfsmanna á því að skilgreina sjúkdóma. Ég vona að nefndin leggi niður krabbamein á næstunni og striki það af þessum lista. Mér leiðist sá sjúkdómur mikið. Þetta er C00-C97 á listanum sem er núna í gildi á Íslandi ef þið munið það ekki úr námi ykkar!

P.S. Því miður er þetta ekki sparnaðartillaga fyrir ríkisstjórnina heldur háð.

1 https://www.ruv.is/utvarp/spila/siddegisutvarpid/23825/7h2is1 á c. 14:50 mínútu

2 https://www.youtube.com/watch?v=95r1yVrzge8 á c. 11:00 mínútu

Höfundur er algerlega innsæislaus sálfræðingur og það er ekki háð. Hún mun fljótlega birta grein um þær grunnspurningar sem skjáfíknisinnar hafa ekki svarað í gegnum árin.