Viltu ná niður þinni eigin verð­bólgu?

Þó að verðbólga mælist 5% eða einhver önnur prósenta hjá Hagstofunni, þýðir það ekki að við séum öll að upplifa sömu verðbólgu. Sum heimili finna fyrir hærri verðbólgu, önnur lægri. Það fer allt eftir því hvernig við verjum peningunum okkar. Það er hægt að lækka eigin verðbólgu með ýmsum ráðum. Verðbólga á Íslandi kemur hratt en fer hægt, hún er bæði þrálát og seig. Flest okkar eiga hlut að henni með því einfaldlega að kaupa vöru eða þjónustu þó hún hækki í verði. Það verður ekki hjá því komist. Öll þurfum við næringu, föt og húsaskjól. Margt af þessu hefur hækkað í verði og fólk hefur oftast ekki mikil ráð með annað en að halda áfram að borga.

Þegar þetta er skrifað er eldsneytisverð í stórum stökkum upp á við. Til að lækka útgjöld heimilisins til lengri tíma er hægt að skipta yfir í rafbíl. Rafmagn sveiflast líka í verði, en mun minna en bensín eða dísilolía. Stundum er rafmagn dýrt, sérstaklega þegar það er framleitt með olíubrennslu. Þá er enn betra að hafa heitt vatn til upphitunar. Heitt vatn hefur reynst vera mun stöðugra í verði. Bæði rafmagn og heitt vatn hafa lækkað miðað við laun, en það hafa bensín og olíur ekki gert.Þú getur breytt neysluvenjum, valið ódýrari vöru og þjónustu eða forðast sérstaklega þær vörur sem hafa hækkað mikið. Fólk gleymir seint þegar seljendur nota verðbólgu sem yfirskin fyrir hækkanir sem er kallað græðgisbólga. Slík fyrirtæki eru að eyðileggja traust og kaupvild til framtíðar. Hægt er að fara yfir allar áskriftir og segja upp sérstaklega hjá þjónustu- og streymisveitum sem hafa hækkað verulega undanfarin ár. Ef þú sem lest þetta hefur þegar breytt neyslu á þennan hátt, ertu að vinna gegn verðbólgu í landinu almennt, og gerir þar með ekki bara gott fyrir þig heldur einnig fyrir alla lántakendur. Vel gert hjá þér!

Ef þú býst við að ég geri hér mikinn mun á óverðtryggðum og verðtryggðum lánum til að vinna sig frá verðbólgu, þá er það ekki mín reynsla. Svokölluð óverðtryggð lán reikna verðbólgu beint inn í vaxtaprósentu og lánveitendur gæta þess að vera alltaf nokkuð yfir verðbólgunni til að fá einhverja raunvexti. Með öðrum orðum, þá eru þau alls ekki óverðtryggð. Helsti munurinn hefur verið sá að óverðtryggð lán eru greidd hraðar niður, á meðan verðtryggð lán fylgja frekar kaupmætti. Þegar fram líða stundir og laun hækka umfram verðbólgu verður hins vegar auðveldara að greiða af verðtryggðu láni. Auðvelt væri að segja að fólk ætti einfaldlega að borga upp lánin sín,draga úr neyslu og segja upp áskriftum. En það er ekki á allra færi. Venjulegt launafólk eyðir stórum hluta starfsævinnar í að greiða af húsnæðislánum, sum lengur. Hins vegar er hægt að byrja á því sem er raunhæft: fara yfir og segja upp áskriftum, hætta að kaupa vörur sem hafa hækkað mikið, skipta yfir í rafbíl þegar það er mögulegt. Sum geta tekið stærri skref, eins og að skipta úr dýrri húshitun yfir í ódýrari, greiða upp hluta láns eða búa nær vinnunni svo hægt sé að ganga til og frá. Eftir því sem fleiri taka slíkar ákvarðanir lækkar verðbólgumæling Hagstofunnar og greiðslubyrði lána minnkar. Það munar um minna.

Höfundur er upplýsingafræðingur og stjórnsýslufræðingur.