Eru tóm­stundir allra?

Nú er sumri senn lokið, börnin okkar byrjuð í skólanum, tómstundirnar komnar í vetrargírinn og lífið komið í fastari skorður.

Öll börn eiga rétt á menntun þar sem þau geta þroskast á eigin forsendum og ræktað hæfileika sína. Börn eiga einnig rétt á hvíld, tómstundum, leikjum og skemmtunum sem hæfa aldri þeirra og þroska. Um þessi réttindi er kveðið á um í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem hefur verið lögfestur á Íslandi. Þar er jafnframt kveðið á um að ekki megi mismuna börnum hvað þessi réttindi varðar vegna stöðu þeirra eða stöðu foreldra þeirra.

Skólinn á að tryggja að börn hljóti menntun, en hver á að tryggja að öll börn geti notið tómstunda? Sveitarfélög og tómstundafélög hafa boðið upp á fjölbreyttar tómstundir, en ólíkt skólanum sem er gjaldfrjáls kosta tómstundir dágóðan skilding. Sveitarfélög veita flest tómstundastyrki, sem þó ekki duga fyrir útgjöldum öllum, sérstökum fatnaði til tómstunda og fleiru. Það gerir það að verkum að börn sem eiga að hafa jöfn tækifæri til þátttöku og tómstundaiðju, hafa það ekki.

Börn hefja oftast iðkun tómstunda vegna áhuga, til að fá útrás fyrir orku og tjáningu og til að vera í góðum félagsskap. Í tómstundum eiga börn að fá að rækta hæfileika sína, kynnast styrkleikum sínum og draumum. Þó er það ekki þannig að öll börn hafi tækifæri til að stunda tómstundir. Það er sannarlega ekki tryggt. Segja má að mismunun meðal barna megi helst sjá í ójöfnum tækifærum þeirra til tómstundaiðkunar. Auk kostnaðar, eru tómstundir ekki aðgengilegar öllum, svo sem vegna fjarlægðar frá heimili eða atgervis barns eins og fötlunar.

AMSIS leggur áherslu á að öllum hindrunum sem koma í veg fyrir að barn geti stundað tómstundir sé rutt úr vegi. Til þess að svo megi verða er mikilvægt að gerð sé tómstundastefna þar sem kveðið er á um slíkt. Við gerð tómstundastefnu þurfa stjórnvöld í samstarfi við tómstundafélög að meta við hvaða aldur er æskilegt að barn hefji tómstundaiðkun og þá hvers konar, hve oft og hve lengi í senn út frá velferð barnsins. Jafnframt um keppnir og ferðalög. Börn vinna oft langan vinnudag, oft mun lengri en þeir sem eru fullorðnir. Samþætta þarf tómstundir inn í vinnudag barnsins ekki síst þeirra yngstu.

AMSIS hvetur stórnvöld til að setja sér tómstundastefnu þar sem tryggt er að öll börn geti notið tómstunda óhað efnahag eða öðrum aðstæðum. Tómstundir eiga að vera allra.

AMSIS eru frjáls félagsamtök sem vinna að mannréttindum. AMSIS hafa sjálfbæra þróun að leiðarljósi í öllu starfi og vinna gegn fátækt og ójöfnuði og þar með að betra samfélagi.

Höfundur er í stjórn AMSIS