Til­tekt í Reykja­vík

Ég hef tekið þátt í mörgum verkefnum snúa að tiltekt í rekstri stofnana eða fyrirtækja. Framlag mitt til slíkra verkefna hefur verið þekking á samningagerð og að leiða fólk með ólík sjónarmið og hagsmuni saman. Þátttaka í faglegri stjórn Orkuveitu Reykjavíkur sem stýrði fyrirtækinu frá gríðarlegum rekstrarvanda eftir efnhagshrunið kenndi mér margt, bæði vegna þess mikla vanda sem OR var í og vegna gefandi samstarfs við frábært fólk hjá fyrirtækinu. Endurreisn OR veitir dýrmætan lærdóm sem nýtist vel fyrir rekstur Reykjavíkurborgar og til að útskýra hvað ég á við þegar ég tala um tiltekt í rekstri borgarinnar.

Fókus á þjónustu

Við verðum að leita í kjarnann og svara spurningunni um hver er tilgangur starfseminnar. Hvert er hlutverk Reykjavíkurborgar? Markmiðið er að styrkja kjarnastarfsemi og einfaldlega sleppa hinu. Hjá OR snérist þetta um að draga sig út úr rekstri sem tengdist ekkert eða lítið því hlutverki að sjá um nauðsynlega innviði fyrir Reykjavík og nágrenni; heitt og kalt vatn, rafmagn og fráveitu. Hætta hins vegar öllum verkefnum sem ekki þjónuðu hlutverki fyrirtækisins. Því fylgir m.a. að selja eignir sem nýttust ekki kjarnastarfsemi. Þetta var ekki auðvelt verk, en snérist um að hafa skýra sýn og hugrekki til að halda sig við það. Viðreisn hefur lagt fram tillögur fyrir rekstur borgarinnar, t.d. að losa um eignarhald á fasteignum og að verkefnum verði hætt eða þau boðin út. Nýr meirihluti þarf að hafa stefnufestu og hugrekki til að einbeita sér að þeirri þjónustu sem skiptir borgarbúa öllu máli og hætta hinu, jafnvel þó að verkefnin kunni að vera verðug eða spennandi. Með fókus fáum við meiri peninga og meiri tíma til að sinna kjarnanum, eins og skólum og skipulagsmálum.

Valmöguleikinn sem oft er valinn er flatur niðurskurður. Flatur niðurskurður er hræðilega slæm leið að ná fram sparnaði. Hún er hræðileg vegna þess að hún leiðir til niðurskurðar bæði á verkefnum sem eru mikilvæg og þeim sem eru ekki mikilvæg. Hún er slæm vegna þess að hún leiðir iðulega til tímabundins sparnaðar á nauðsynlegu viðhaldi fasteigna, tækja og mannauðs sem leiðir til mun meiri útgjalda síðar. Þetta er aðferð lata mannsins sem hefur ekki hugrekki til að ráðast að rót vandans.

Ekki fólkið í appelsínugulu göllunum

Það þarf að byrja á því að skoða útgjöld og skipulag á vinnu þeirra sem eru efst í skipuritinu. Skilyrðið sem Jón Gnarr, þáverandi borgarstjóri, gaf fyrir stuðningi við aðgerðir faglegrar stjórnar OR var að við myndum ekki byrja á því að reka fólk sem vinnur í appelsínugulum göllum. Þetta gat ekki verið skýrara: Við áttum að byrja hagræðinguna á toppnum, ekki í nærþjónustunni. Starfskjör og skipulag þeirra sem stjórnuðu voru endurskoðuð fyrst og mest, enda hafa aðgerðir þar sem efsta lag fyrirtækisins leggur lítið af mörkum engan trúverðugleika. Nýr meirihluti í Reykjavík þarf að ganga skipulega til verka og byrja efst í skipuritinu til þess að finna peninga og tíma til að styðja við þau sem starfa í framlínunni.

Vinna með og treysta fólki

Við eigum að styðja við fagfólk sem starfar hjá Reykjavíkurborg og nýta þekkingu og reynslu þeirra til þess að búa til borg sem virkar. Endurreisn OR hefði aldrei verið möguleg nema fyrir algerlega frábært starfsfólk og náið samstarf stjórnar og starfsfólk alls staðar í fyrirtækinu. Fólk sem var tilbúið til að vinna mikið, af mikilli fagmennsku og staðfestu við að búa til „Planið“ og til að framfylgja því í gegnum þykkt og þunnt. Þar eru öll mikilvæg, jafnt framlínan sem forstjóri og stoðdeildir.

Faglegar stjórnir í stað pólitískra bitlinga

Nauðsynlegt er að tryggja faglega stjórn fyrirtækja borgarinnar. Stjórnir sem fara eftir eigendastefnu sem er mörkuð af stjórnmálamönnum og vinna fyrir hagsmuni borgarbúa en eru ekki háðar stjórnmálunum í daglegri ákvarðanatöku. Gríðarlegur rekstrarvandi OR var m.a. tilkomið vegna þess að kjörnir fulltrúar sáu fyrirtækið sem einskonar framlengingu á pólitísku valdi og stóðu að glórulausum fjárfestingum sem vinda þurfti ofan af. Það átti því miður við hvort sem fulltrúarnir tilheyrðu hægri eða vinstri væng stjórnmálanna. Freistnin var að nota OR, sem hafði mun stærri efnhagsreikning en Reykjavíkurborg, til verkefna sem höfðu pólitísk markmið en féllu ekki undir kjarnastarfsemi fyrirtækisins. Þess vegna er ný tillaga Þórdísar Lóu, oddvita Viðreisnar í Reykjavík, um að fara alla leið með faglegar stjórnir mikilvæg og lykilatriði að nýr meirihluti komi henni í framkvæmd. Núverandi meirihluti hefur þegar hafnað tillögunni, sem eru vonbrigði en því miður fyrirsjáanlegt.

Hugrekki og bjartsýni

Annar lærdómur var að hlusta af athygli á gagnrýni þeirra sem vildu ekki ráðast í aðgerðir eða höfðu allt aðrar hugmyndir. Reyna að nýta það sem er gott í gagnrýninni en leiða hitt hjá sér. Einnig, að eyða ekki tíma í að svara öllu eða verja sig fyrir pólitískum árásum því það tekur einfaldlega allt of mikinn tíma. Einbeita sér frekar að því að vinna verkið, vera hugrökk og bjartsýn og treysta því að þegar upp er staðið verði maður dæmdur af verkum sínum og árangri.

Kjósendur vita nefnilega nokkuð vel hvað gengur á og hver staðan er. Þess vegna er núna skýrt ákall um nýjan meirihluta, vönduð vinnubrögð og breytingar í Reykjavík.

Höfundur er frambjóðandi í oddvitakjöri Viðreisnar í Reykjavík.