Leik­skóla­mál í Reykja­vík – stað­reyndir og mögu­legar lausnir

Börnin eru framtíðin,

Leikskólamál í Reykjavík eru í alvarlegum vanda. Vandinn er ekki tímabundinn heldur kerfisbundinn og hefur verið staðfestur ítrekað í gögnum frá Ríkisendurskoðun, Hagstofu Íslands og Sambandi íslenskra sveitarfélaga.

Hvað er að?

Skortur á menntuðum leikskólakennurum er eitt stærsta vandamálið. Í Reykjavík er hlutfall menntaðs starfsfólks víða langt undir þeim markmiðum sem sett eru í lögum. Þetta leiðir til mikils álags, veikindaforfalla og lokana deilda. Samkvæmt gögnum Hagstofu er stór hluti starfsfólks í leikskólum án kennaramenntunar og er þar um að kenna launum miðað við námskröfur, styttingu vinnuvikunnar án skilnings rekstraraðila og fjárskorts.

Það er því rekstrarform borgarinnar sem ýtir undir manneklu. Laun, vaktakerfi og starfsumhverfi standast illa samanburð við aðra opinbera vinnustaði. Afleiðingin er hröð starfsmannavelta og stutt stopp ákveðins kjarna í starfi.

Stjórnsýslan er of miðstýrð. Leikskólastjórar hafa takmarkað sjálfstæði yfir ráðningum, skipulagi og daglegum rekstri. Þetta dregur úr faglegri ábyrgð og hægir á lausnum.

Foreldrar bera afleiðingarnar. Skertir opnunartímar, sameining deilda og lokanir með skömmum fyrirvara hafa bein áhrif á atvinnuþátttöku og öryggi fjölskyldna. Þetta er viðurkennt vandamál í gögnum Reykjavíkurborgar.

Hver er ekki orsökin?

Vandinn stafar ekki fyrst og fremst af fjölgun barna, ekki af ófyrirséðum aðstæðum eða tekjuskorti borgarinnar. Hann á rætur í skipulagi, forgangsröðun og ábyrgðarleysi í málefninu sjálfu, rekstraraðilans, stjórnendum borgarinnar. Því er gott að horfa til einkarekna leikskóla sem fæstir standa í slíkum vanda.

Hver er lausnin?

Leikskólinn þarf að verða raunverulegt fyrsta skólastig með skýrri sameiginlegri ábyrgð ríkis og sveitarfélaga. Starfsumhverfi og kjör þurfa að endurspegla það hlutverk.

Leikskólar þurfa meira sjálfstæði í rekstri. Stjórnendur eiga að hafa raunverulegt vald yfir ráðningum, vaktakerfum og nýtingu fjármagns. Meiri ábyrgð skapar meira aðhald og skilning á rekstri leikskólans. Minnka þarf yfirbyggingu og afskipti ófaglegra aðila sem skipa sig í stjórnir og ráð málaflokksins.

Nýta þarf einkarekstur og sjálfstæða aðila með skýrum reglum og eftirliti. Reynslan úr öðrum sveitarfélögum sýnir meiri stöðugleika þar sem slíkt samstarf er fyrir hendi.

Að lokum þarf að tala skýrt við foreldra. Loforð sem standast ekki grafa undan trausti. Heiðarleg þjónustuviðmið og markviss umbótaleið er lausn til framtíðar. Loforð og plástrar heyra liðinni tíð.

Leikskólamál í Reykjavík eru því ekki í vanda vegna skorts á vilja heldur vegna stýringar aðila þar sem enginn ber skýra ábyrgð. Leikskólastjórar og kennarar eiga skilið að sýna getu sína í verki.

Börnin og leikskólinn eiga miklu betra skilið, leikskólastjórar, leikskólakennarar sem og aðrir starfsmenn

Börn og foreldrar eiga ekki að borga fyrir vanmátt og skipulagsleysi borgarinnar.

Höfundar eru ráðgjafi og kennari og eru fyrirsvarsmenn Okkar borg.