Hlut­verk há­skóla í gervi­greindar­byltingunni

Umræðan um gervigreind er oft á þá leið að hún hafi orðið til á einni nóttu og umturnað samfélaginu þannig að ef við aðlögum okkur ekki strax verðum við á einhvern hátt undir. En raunin er sú að gervigreind er ekki nýtt fyrirbæri. Hún hefur verið í stöðugri mótun í áratugi, tekið hæg en markvissu skref, og einnig tekið stórum framförum í blandi við allskyns tilraunir á leiðinni sem sýna að tæknin er enn langt frá því að vera fullmótuð.

Til að skilja gervigreind er ágætt að líta til þess hvernig þekkingin varð til, hvar hún var ræktuð og hvernig henni var miðlað, löngu áður en fólk fór að leika sér með spjallmenni, gervigreindamyndir og gervigreindaraðstoðarmenn eða láta tæknina skrifa texta og semja misgóð popplög. Háskólar hafa gegnt lykilhlutverki í þróun gervigreindar og munu gera það áfram.

Háskólinn í Reykjavík hefur verið leiðandi afl í uppbyggingu þekkingar á sviði gervigreindar hér á landi í meira en tvo áratugi. Skýringin á því er raunar einföld: Akademískt starfsfólk skólans hóf snemma að móta gervigreind sem sjálfstætt og öflugt fræðasvið innan tölvunarfræðideildar HR. CADIA, Center for Analysis and Design of Intelligent Agents, varð fljótt lykilmiðja þeirrar uppbyggingar og var fyrsta rannsóknasetur á Íslandi á sviði gervigreindar. Þar hafa fræðimenn og nemendur á öllum námsstigum í HR unnið saman að rannsóknum og þróun á gervigreind í rúm tuttugu ár.

Jafnframt hefur HR skapað sterkan fræðilegan grunn á lykilsviðum sem skipta gervigreind miklu máli, ekki síst í fræðilegri tölvunarfræði. Þar er ICE-TCS, Icelandic Centre of Excellence in Theoretical Computer Science, í lykilhlutverki. Með rannsóknum sínum á sviði fræðilegrar tölvunarfræði styrkir setrið þau grunnvísindi og þann þekkingargrunn sem gervigreindin hvílir á.

En gervigreind er ekki bara rannsóknir á skrifstofu prófessora eða í rannsóknasetrum og rannsóknahópum. Rannsóknirnar og kennsla verður að skila sér í hæfu fólki sem getur sinnt starfsemi á þessu sviði til framtíðar. Það er þess vegna sem þróað hefur verið sérhæft meistaranám í gervigreind (MSc in Artificial Intelligence) í HR, þar sem lögð er áhersla á nýjustu aðferðir og rannsóknatengda nálgun á sviði gervigreindar. Þessi þáttur er mikilvægur vegna þess að samfélagið þarf fólk sem skilur forsendurnar, getur metið gæði gervigreindarinnar, greint galla hennar, tryggt persónuvernd og lagalega þætti tengda henni.

Gervigreind er ekki töfralausn, heldur er hún er öflug tækni sem getur gert stórkostlega hluti en líka stórkostleg mistök. Hún getur hjálpað til við að greina mynstur í gögnum, hún getur bætt ferla, stutt ákvarðanir og hjálpað við að skapa lausnir á nýjum og gömlum vandamálum. En hún getur líka aukið óréttlæti og misrétti ef gögnin sem fara inn í hana eru bjöguð, hún getur dregið rangar ályktanir og grafið undan trausti ef enginn horfir á hana með gagnrýnum augum.

Þess vegna skipta háskólar máli. Hlutverk þeirra er ekki aðeins að kenna hvernig tæknin virkar, heldur einnig hvers vegna hún skiptir máli og hvað getur farið úrskeiðis. Við HR hefur á þessum grunni skapast menning sem er bæði jarðbundin og ábyrg, en um leið metnaðarfull og kröfuhörð. Ef við viljum að Ísland verði ekki einungis áhorfandi að gervigreindarbyltingunni, heldur virkur þátttakandi sem ekki aðeins skilur, þróar og mótar tæknina heldur nýtir á eigin forsendum, þá þurfum við háskóla sem byggja upp þekkingu til langs tíma og hafa til þess bæði burði og þolinmæði. HR er einn þeirra, meðal annars með rannsóknasetrum á borð við CADIA og ICE-TCS og með öflugu meistaranámi í gervigreind á sviði tölvunarfræði.

Gervigreind er ekki bara tækni. Hún snýst líka um fólk, menntun, rannsóknir, ábyrgð og að byggja framtíðina ekki aðeins hratt, heldur vel.Þarna eruHáskólar í lykilhlutverki.

Höfundur er aðstoðarrektor rannsókna, nýsköpunar og atvinnulíftengsla við HR.