Ælt við dæluna

Eldsneytisdreifing á Íslandi er á höndum örfárra fákeppnisaðila sem virðast lítt hrifnir af virkri samkeppni. Aðilarnir eru þekktir af því að fylgja heimsmarkaðshækkunum fljótt og vel en fregnir af lækkunum á heimsmarkaði virðast berast þeim seint og illa. Einnig er þrálát þjóðsaga á kreiki um þunga birgðastöðu sem er bábilja. Birgi fákeppnisfyrirtækjanna sem er einn og hinn sami á eldsneytisbirgðir hér á landi utan þess sem er á hverri dælustöð á hverjum tíma.

Fákeppnisaðilarnir eiga einnig mjög erfitt með að lækka verð vegna stjórnvaldsaðgerða. Þannig komu lækkanir vegna kerfisbreytinga um síðast liðin áramót ekki að fullu fram heldur notuðu fyrirtækin tækifæri til að hækka álagningu sína. Þetta hefur orðið til þess að nú þegar ríkisstjórnin hefur sett fram aumasta kosningavíxil í langan tíma, þ.e. að lækka virðisaukaskatt af eldsneyti tímabundið fram yfir tvennar kosningar neyðist stjórnin til að setja sérstök lagaákvæði til að tryggja að lækkunin skili sér til neytenda. Sporin hræða.

Nú er það þannig að eldsneyti er þannig vara að verð á henni er alls ekki stöðugt eða fyrirsjáanlegt. Þó er það svo að í flestum nágrannalöndum er verð að staðaldri lægra og stöðugra en á Íslandi enda er þar virk samkeppni á eldsneytismarkaði. Nefna má að í Danmörku var verð á eldsneytislítra fyrir kerfisbreytinguna hér um áramótin að jafnaði þrjátíu krónum lægra en hér yfir mörg ár hvað sem leið gengi DKK eða heimsmarkaðsverði. Danir kunna þó ágætlega að skattleggja eldsneyti.

Í kjölfarið á kerfisbreytingunni sem skilaði sér ekki nema að hluta til neytenda gripu fákeppnisfélögin til þess ráðs að hella yfir markaðinn auglýsingum sem eru í besta falli ósvífnar en í versta falli móðgun. Flestar eru auglýsingarnar glaðbeittar og gera mikið úr ,,besta verði” á dælu. ,,Besta verð”á höfuðborgarsvæðinu er í þessum skrifuðu orðum fjórum krónum yfir verði á líter í Kauptúni sem setur verðviðmið. Tilviljun hlýtur að ráða því að sami verðmunur er hjá öllum söluaðilum í nánd við Kauptún.

Ein auglýsing frá fákeppnisaðila náði eyrum mínum í síðustu viku þar sem viðskiptavinir voru beðnir um að dæla en æla ekki á bensínstöðum viðkomandi. Væntanlega hefur hér verið um að ræða misheppnaða tilraun til spaugs en þegar betur er að gáð hittir auglýsingin í mark því auðvitað verður viðskiptavinum óglatt af því að versla við fákeppnisaðila sem ekki einungis svínar á verði heldur stærir sig af því og gerir lítið úr viðskiptavinum sínum.

Þar sem fákeppni er alls ráðandi er erfitt að sýna vilja sinn ,,með fótunum” og fara annað. Þó væri sjálfsagt hægt að sniðganga eitt olíufélag í hverri viku ef neytendur kæmu sér saman um það. Fákeppnin fengi þá alla vega að vita hug neytenda.

Höfundur er varaþingmaður Miðflokksins.