Breyttar á­herslur í borgar­skipu­lagi

Það er fagnaðarefni að nýr meirihluti borgarstjórnar ætlar að færa út vaxtarmörk byggðar og hefja uppbyggingu til norðurs. Horfið verður frá ofurþéttingu byggðar sem hefur stuðlað að óeðlilegri hækkun húsnæðiskostnaðar og þar með haft neikvæð áhrif á verðbólgu og lífskjör í landinu. Bæjaryfirvöld í grannsveitarfélögum sunnan borgarinnar vilja einnig færa út vaxtarmörk byggðar, þannig að ekkert ætti að standa í veginum fyrir því að svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins verði endurskoðað á þessu kjörtímabili.

Samgönguskipulag

Í gildandi svæðisskipulagi er lögð ofuráhersla á þéttingu byggðar til þess að skapa grundvöll fyrir fjölgun farþega með almenningssamgöngum. Ákvörðun um að hverfa frá ofurþéttingu byggðar kallar því ein og sér á endurskoðun samgönguskipulags. Gjörbreyttar áherslur borgaryfirvalda í bílastæðamálum, bæði í miðborginni og nýjum hverfum, kalla einnig á breytt samgönguskipulag. Samkvæmt samgöngusáttmála höfuðborgarsvæðisins á að leggja svokölluð tafa- eða flýtigjöld á alla bílaumferð, bæði til að fjármagna að hluta til uppbyggingu samgönguinnviða á svæðinu og eins til að hvetja fólk til þess að nota meira almenningssamgöngur. Nýi borgarstjórnarmeirihlutinn vill að hætt verði við þessa gjaldtöku. Ef nágrannasveitarfélögin samþykkja það þá er komin enn ein ástæðan til að breyta samgönguskipulagi höfuðborgarsvæðisins.

Að öllu samanlögðu er ljóst að full ástæða er til að endurskoða áætlanir um útfærslu Borgarlínu samhliða endurskoðun samgöngusáttmálans. Núverandi áætlanir um niðurfellingu akreina á umferðargötum til þess að skapa sérrými fyrir Borgarlínuna leiða til það mikilla umferðartafa að hún verður þjóðhagslega óhagkvæm, sbr. niðurstöður rannsóknar SFA (Samgöngur fyrir alla) og RSE (Rannsóknarsetur um samfélags- og efnahagsmál) um valkosti við Borgarlínu, þar sem núvirði Borgarlínu (allt kerfið, 60 km) er metið neikvætt upp á 210 milljarða ISK, sbr. þessa skýrslu:

Ný skýrsla: Valkostir við borgarlínu - Rannsóknarmiðstöð um samfélags- og efnahagsmál

Samkvæmt umferðarspám Mannvits & Cowi (2024) er reiknað með að umferðartafir á höfuðborgarsvæðinu, mældar í klst., muni verða þrefalt meiri 2040 en þær voru 2019, jafnvel þó öllum framkvæmdum samgöngusáttmálans verði þá lokið. Umferðartafir hafa aukist hratt á undanförnum árum og eru nú þegar orðnar álíka miklar eða meiri en í höfuðborgum hinna Norðurlandanna. Það stefnir í óefni ef ekki er breytt um stefnu.

Suðurlandsbraut

Því ber að fagna að borgarstjórn hefur fellt úr gildi tillögu að deiliskipulagi Suðurlandsbrautar milli Kringlumýrarbrautar og Grensásvegar. Að öllum líkindum verður hvorki fækkað bílastæðum við götuna né akreinum fyrir almenna umferð.

Í gær var birt þessi frétt um Suðurlandsbraut hér á Vísi Ak­reinum fækki þó bílum fjölgi: Flösku­hálsinn ekki endi­lega fjöldi ak­reina - Vísir Atli Björn Levy, forstöðumaður verkefnastofu Borgarlínu hjá Betri samgöngum, segir í hljóðvarpsviðtali við Vísi: „Flöskuhálsinn á annatímum er ekki endilega fjöldi akreinanna, heldur þá eru það þessar tengingar og ljósastýrðu punktarnir sem eru flöskuhálsinn“. Hann heldur því til streitu að besta lausnin sé miðjusett Borgarlína og fækkun akreina fyrir almenna umferð niður í eina akrein í hvora akstursstefnu. Hann bendir þó á að mesti flöskuhálsinn sé fjöldi akreina í ljósastýrðum gatnamótum og bregðast megi við því einfaldlega með því að hafa fleiri akreinar í gatnamótum en á milli gatnamóta. Það er velþekkt aðferð til að auka flutningsgetu 2 akreina gatna með ódýrum og hagkvæmum hætti að fjölga akreinum í beinu akstursstefnuna í 2 + 2 í gegnum ljósastýrð gatnamót. Undir flestum kringumstæðum er flutningsgetan samt töluvert minni en þar sem eru 2 + 2 akreinar bæði í gatnamótum og á milli gatnamóta.

Ég tel að hagkvæmasta lausnin sé að hafa umferðarskipulag Suðurlandsbrautar óbreytt frá því sem er í dag, þ.e. 2 + 2 akreinar fyrir almenna umferð. Til greina kemur að hafa stuttar forgangsakreinar fyrir strætó við ljósastýrð gatnamót. Það þarf að skoða í samhengi við mögulegan forgang með snjallstýringu umferðarljósa.

Höfundur er samgönguverkfræðingur.